🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा संदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वैराचाराने वागू नये. ज्या कर्मामुळे समाजाचे आणि स्वतःचे कल्याण होते, असे 'उचित' कर्म निवडावे. तसेच, आपल्या जीवनाच्या अवस्थेनुसार (ब्रह्मचर्य, गृहस्थ इ.) जे 'विहित' म्हणजे शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य आहे, तेच करावे. फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे, हेच ईश्वरप्राप्तीचे आणि यशस्वी जीवनाचे खरे रहस्य आहे.

दैनंदिन जीवनात, प्रत्येकाने आपली जबाबदारी ओळखून काम केले पाहिजे. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याचे 'विहित कर्म' अभ्यास करणे हे आहे. खेळाच्या वेळी खेळणे आणि अभ्यासाच्या वेळी अभ्यास करणे म्हणजे 'उचित कर्म' करणे होय.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगताना, विहित कर्तव्ये पार पाडणे हाच श्रेष्ठ मार्ग असल्याचे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सामाजिक जबाबदारीचे महत्त्व सांगतात. जे लोक समाजात श्रेष्ठ मानले जातात किंवा ज्यांच्याकडे नेतृत्व आहे, त्यांच्या कृतीकडे सर्व सामान्य जनता पाहत असते. जर श्रेष्ठ व्यक्तींनी चुकीचे वर्तन केले, तर समाजही भरकटू शकतो. म्हणून, ज्ञानी किंवा समर्थ व्यक्तीने स्वतःसाठी काही मिळवायचे नसले तरी, लोकसंग्रहासाठी आणि समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी अत्यंत सावधगिरीने आणि धर्माने वागले पाहिजे. नेत्याने जे केले, तेच सामान्य लोकांसाठी प्रमाण ठरते.

जर तुम्ही एखाद्या कंपनीत मॅनेजर असाल किंवा घरात मोठे असाल, तर तुम्ही वेळेवर येणे आणि प्रामाणिकपणे काम करणे गरजेचे आहे, कारण तुमचे कनिष्ठ किंवा मुले तुमचेच अनुकरण करतील. उदाहरण: वडिलांनी खोटे बोलणे टाळले तरच मुले सत्याचे महत्त्व शिकतील.

ज्ञानी पुरुषाने कर्म का करावे आणि समाजासमोर कोणता आदर्श ठेवावा, याचे मार्गदर्शन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानेश्वरीच्या आध्यात्मिक आणि साहित्यिक महत्त्वाची मांडणी करतात. ते म्हणतात की हा ग्रंथ केवळ शब्दांचा संग्रह नाही, तर तो सर्व चौसष्ट कलांचे उगमस्थान किंवा भांडार आहे. मुक्ती किंवा मोक्ष मिळवण्यासाठी लागणारी सर्व साधने आणि ज्ञान येथे उपलब्ध आहे, म्हणून याला 'मोक्षलक्ष्मीचे भुवन' (घर) म्हटले आहे. संसाराच्या तापाने आणि कष्टाने पोळलेल्या जीवाला येथे शाश्वत शांती आणि विसावा मिळतो. हा ग्रंथ मानवी जीवनाला पूर्णत्व देणारा आहे.

जेव्हा आपल्याला जीवनात खूप मानसिक ताण किंवा थकवा जाणवतो, तेव्हा ज्ञानेश्वरीसारख्या ग्रंथांचे वाचन केल्याने मनाला खरी विश्रांती आणि दिशा मिळते. उदाहरण: दररोज रात्री झोपण्यापूर्वी यातील काही ओव्यांचे वाचन केल्यास दिवसभराचा ताण कमी होऊन मन प्रसन्न होते.

महाभारताची स्तुती केल्यानंतर, संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वतःच्या ग्रंथकथनाचे (ज्ञानेश्वरीचे) महत्त्व आणि त्याचे सामर्थ्य सांगत आहेत.