←
शुक्रवार, 12 मार्च 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 198

म्हणोनि तूं अर्जुना | या सकळां कर्मां पाहुना | वेगळा होउनि आपणा | विचारीं पां || १९८ ||

"Therefore, O Arjuna, viewing all these actions as a guest, be separate from them and reflect."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सकळां Adjective
Sakalan
सर्व
All
पाहुना Noun
Pahuna
पाहुणा किंवा साक्षीदार
Guest or Witness
वेगळा Adjective
Vegala
अलिप्त किंवा भिन्न
Separate or Detached
विचारीं Verb
Vichari
विचार कर
Contemplate or Think

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम इन सभी कर्मों को एक अतिथि (साक्षी) की तरह देखो; स्वयं को उनसे अलग मानकर विचार करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माच्या आसक्तीतून मुक्त होण्याचा अत्यंत सोपा पण गहन मार्ग सांगत आहेत. ते म्हणतात की, जसा एखादा पाहुणा एखाद्याच्या घरी येतो, पण तो त्या घराचा मालक नसतो किंवा तिथल्या गोष्टींमध्ये गुंतत नाही, तसाच तू तुझ्या कर्मांकडे बघ. कर्माचा कर्ता 'मी' आहे हा अहंकार सोडून, तू केवळ एक साक्षीदार बन. जेव्हा तू स्वतःला कर्मापासून वेगळे करून पाहशील, तेव्हाच तुला कर्माचे खरे स्वरूप आणि निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व उमजेल. कर्मात राहूनही कर्मापासून अलिप्त राहण्याची ही कला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे सर्व केले' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य पार पाडावे. उदाहरणार्थ, शाळेत एखादा प्रकल्प पूर्ण करताना त्याचे सर्व श्रेय स्वतःकडे न घेता, ते आपले कर्तव्य होते या भावनेने वागावे, जेणेकरून अपयशाचे दुःख किंवा यशाचा गर्व होणार नाही.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज भगवान श्रीकृष्णांचा अर्जुनाला असलेला उपदेश स्पष्ट करत आहेत, की कर्मात राहूनही कर्माच्या बंधनातून कसे मुक्त राहावे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 21

तंव तो अर्जुनु म्हणे कृष्णा । रथु दोन्ही सैन्यांमाझारीं आणा । जेथ हे उभे आहेत झुंझाणा । कुरुक्षेत्रीं ॥ २१ ॥

"Then Arjuna said to Krishna, 'Bring the chariot between the two armies, where these warriors are standing on the field of Kurukshetra.'"

अर्जुनु Noun
Arjunu
अर्जुन
Arjuna
म्हणे Verb
Mhane
म्हणाला
Said
रधु Noun
Rathu
रथ
Chariot
सैन्यांमाझारीं Noun
Sainyanmazari
सैन्यांच्या मध्ये
Between the armies
झुंझाणा Adjective
Zunzhana
युद्धासाठी
For the battle
कुरुक्षेत्रीं Noun
Kurukshetri
कुरुक्षेत्रावर
On Kurukshetra

💡 अर्थ

तब अर्जुन ने कृष्ण से कहा, 'हे कृष्ण, रथ को दोनों सेनाओं के बीच ले चलें, जहाँ ये योद्धा कुरुक्षेत्र के मैदान में युद्ध के लिए खड़े हैं।'

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाच्या युद्धाच्या सुरुवातीच्या स्थितीचे वर्णन करतात. कुरुक्षेत्रावर दोन्ही सैन्ये समोरासमोर उभी ठाकली असताना, अर्जुन श्रीकृष्णाला विनंती करतो की रथ अशा ठिकाणी न्यावा जिथून त्याला दोन्ही बाजूंच्या योद्ध्यांचे नीट निरीक्षण करता येईल. हे अर्जुनाच्या आत्मविश्वासाचे आणि युद्धाच्या तयारीचे लक्षण आहे. तो युद्धाला सामोरे जाण्यापूर्वी परिस्थितीचे आकलन करू इच्छितो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे काम सुरू करण्यापूर्वी त्या क्षेत्रातील आव्हाने आणि प्रतिस्पर्धी यांची नीट माहिती घेणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, परीक्षेला बसण्यापूर्वी अभ्यासक्रमाचा आणि प्रश्नांच्या स्वरूपाचा आढावा घेणे यश मिळवण्यासाठी गरजेचे आहे.

📌 संदर्भ

युद्ध सुरू होण्यापूर्वी अर्जुन श्रीकृष्णाला आपला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी नेण्यास सांगतो जेणेकरून तो युद्धासाठी आलेल्या योद्ध्यांचे निरीक्षण करू शकेल.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 274

म्हणोनि जयाचे ठायीं । हे इंद्रियें नियमिलीं पाहीं । तोचि पूर्णप्रज्ञु जगीं । जाणावा गा ॥

"Therefore, he whose senses are completely restrained from their objects, his wisdom is firmly established."

जयाचे Pronoun
Jayache
ज्याच्या
Whose
ठायीं Noun
Thayi
ठिकाणी / अंतःकरणात
In / Within
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये व कर्मेंद्रिये
Senses
नियमिलीं Verb
Niyamili
संयमित केली / ताब्यात ठेवली
Restrained / Controlled
पूर्णप्रज्ञु Adjective
Purnaprajnu
पूर्ण बुद्धी असलेला / स्थितप्रज्ञ
One with steady wisdom
जाणावा Verb
Janava
ओळखावा / समजावा
Should be known

💡 अर्थ

इसलिए, जिसके वश में उसकी इंद्रियां हैं, उसी व्यक्ति को इस संसार में स्थिर बुद्धि वाला (स्थितप्रज्ञ) समझना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे अंतिम लक्षण सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे कासव आपले अवयव स्वतःच्या इच्छेने संकुचित करू शकते, त्याचप्रमाणे ज्या साधकाने आपली इंद्रिये विषयांच्या मोहापासून पूर्णपणे आवरून धरली आहेत, त्याची बुद्धी आत्मस्वरूपात स्थिर होते. बाह्य जगातील प्रलोभने त्याला विचलित करू शकत नाहीत. असा पुरुषच खऱ्या अर्थाने आत्मज्ञानी आणि स्थिर बुद्धीचा असतो. इंद्रियांवर विजय मिळवणे हाच स्थिर बुद्धीचा मुख्य आधार आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात स्वतःच्या इच्छांवर ताबा मिळवणे खूप महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या काळात टीव्ही किंवा मोबाईलचा मोह टाळून अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे इंद्रिय निग्रह होय. यामुळे आपली एकाग्रता वाढते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज इंद्रिय निग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा