←
सोमवार, 23 फेब्रुवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 97

म्हणौनि कर्माचिया मिळणी । न सांडिजे गा अंतःकरणीं । परि फळाचिया वाहणीं । न व्हावें कीं ॥ ९७ ॥

म्हणून कर्माचा संबंध अंतःकरणात सोडू नये, परंतु फळाच्या इच्छेच्या प्रवाहात वाहून जाऊ नये.

"Therefore, do not let go of the association with action in your heart; however, do not be carried away in the flow of seeking its fruits."

म्हणौनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
मिळणी Noun
Milani
संगती किंवा संबंध
Association or union
सांडिजे Verb
Sandije
सोडावे किंवा त्याग करावा
To abandon or discard
अंतःकरणीं Noun
Antahkarni
मनात किंवा अंतरात
In the heart or mind
वाहणीं Noun
Vahani
प्रवाहात
In the flow or stream

💡 अर्थ

इसलिए मन में कर्म का त्याग न करें, लेकिन उसके फल की इच्छा के प्रवाह में न बहें।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या कर्तव्याचा किंवा कर्माचा त्याग करू नये, कारण कर्म करणे हे जीवनाचे अविभाज्य अंग आहे. मात्र, कर्म करताना त्यातून मिळणाऱ्या फळाची अपेक्षा किंवा आसक्ती मनात ठेवू नये. जेव्हा आपण केवळ फळाच्या चिंतेत असतो, तेव्हा कर्माची गुणवत्ता कमी होते आणि आपण मानसिक बंधनात अडकतो. म्हणून कर्म मनापासून करावे, पण फळाच्या इच्छेच्या प्रवाहात स्वतःला वाहून जाऊ देऊ नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

अभ्यास करताना 'मला परीक्षेत किती गुण मिळतील' या चिंतेत न पडता, विषयाचे ज्ञान मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास करणे हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

पाचव्या अध्यायात, कर्म आणि कर्माच्या फळाचा त्याग यांच्यातील समतोल स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज निष्काम कर्माचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 62

जैसीं बीजें विरूढलीं भूमी । तैसीं कर्में आचरतां आम्ही । परि तीं न होती फळगामी । संन्यासु तो ॥

"As seeds sown in the earth grow, so do the actions we perform; but if they do not result in the fruit of bondage, that is true renunciation."

जैसीं Adverb
Jaisīṃ
ज्याप्रमाणे
Just as
बीजें Noun
Bījēṃ
बिया
Seeds
भूमी Noun
Bhūmī
जमीन
Earth/Ground
कर्में Noun
Karmēṃ
कार्ये/कर्मे
Actions
आचरतां Verb
Ācaratāṃ
करताना/आचरण करताना
Performing
फळगामी Adjective
Phaḷagāmī
फळ देणारी/बंधनात टाकणारी
Result-oriented/Binding
संन्यासु Noun
Sannyāsu
त्याग/संन्यास
Renunciation

💡 अर्थ

जिस प्रकार भूमि में बोए गए बीज अंकुरित होते हैं, उसी प्रकार हमारे द्वारा किए गए कर्म फल देते हैं। परंतु यदि वे कर्म हमें बंधन में न डालें, तो उसे ही सच्चा संन्यास कहते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे संन्यासाची अत्यंत सूक्ष्म व्याख्या स्पष्ट करतात. सामान्यतः लोक कर्म सोडण्याला संन्यास समजतात, पण महाराज म्हणतात की कर्म करणे हा मानवी स्वभाव आहे. जसे जमिनीत बीज पेरले की ते उगवतेच, तसे कर्म केले की त्याचे फळ मिळतेच. परंतु, जर कर्म अशा प्रकारे केले की त्याचे फळ आपल्याला संसारात किंवा अहंकारात अडकवणार नाही, तर ते कर्म असूनही अकर्म ठरते. फळाची आसक्ती सोडून आणि ईश्वरा अर्पण बुद्धीने कर्म करणे, हाच खरा संन्यास आहे. कर्माचा त्याग नव्हे, तर कर्माच्या फळाचा आणि कर्तेपणाच्या अहंकाराचा त्याग म्हणजे संन्यास होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मला काय मिळेल' या फळाची चिंता करण्यापेक्षा 'मी माझे काम किती प्रामाणिकपणे करतोय' यावर लक्ष देणे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना त्या बदल्यात त्यानेही आपल्याला कधीतरी मदत करावी ही अपेक्षा न ठेवणे, हा या ओवीचा सराव आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला खऱ्या संन्यासाचे आणि निष्काम कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 113

म्हणोनि कर्म तंव अविद्या। हे बोलणे काय कीं सिद्धा। परी अविद्याचि अविद्या। नाशी जेणें॥

"Therefore, action is ignorance; why say this to the realized? But it is ignorance itself that destroys ignorance."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action or work
अविद्या Noun
Avidya
अज्ञान
Ignorance
सिद्धा Noun
Siddha
ज्ञानी किंवा आत्मज्ञानी पुरुष
Realized soul or enlightened one
नाशी Verb
Nashi
नाश करते
Destroys

💡 अर्थ

इसलिए कर्म अविद्या (अज्ञान) है, यह सिद्ध पुरुषों को बताने की आवश्यकता नहीं है। परंतु अविद्या ही अविद्या का नाश करती है (निष्काम कर्म के माध्यम से)।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे कर्माचे आणि अज्ञानाचे (अविद्या) नाते स्पष्ट करतात. सामान्यतः कर्म हे अज्ञानामुळे घडते असे मानले जाते, कारण जोपर्यंत 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार असतो, तोपर्यंत कर्म घडते. परंतु, जेव्हा हेच कर्म फळाची आशा न ठेवता आणि ईश्वराप्रती अर्पण बुद्धीने केले जाते, तेव्हा तेच कर्म बंधनातून मुक्त करते. ज्याप्रमाणे अग्नी लाकडाला जाळतो, पण शेवटी स्वतःही शांत होतो, त्याप्रमाणे निष्काम कर्म अविद्येचा नाश करते. हे तत्त्व सिद्ध पुरुषांना ठाऊकच असते, परंतु साधकांसाठी ते मार्गदर्शक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अभ्यास किंवा काम करताना 'मला काय मिळेल' याचा विचार न करता, ते आपले कर्तव्य समजून केले तर मनावरचा ताण कमी होतो आणि कामात आनंद मिळतो. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवल्यास मनाला खरी शांती मिळते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे कर्म आणि अज्ञान यांच्यातील संबंधाचे वर्णन करत आहेत, जिथे निष्काम कर्म हेच अज्ञानाचा नाश करण्याचे साधन बनते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा