←
सोमवार, 05 जानेवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 276

आणि विषयांतें जरी सेविले । तरी तेथें कांहीं न बाधिले । जैसें जळीं जळचरें संचरले । परी जळें न भिजती ॥ २७६ ॥

"Even if they experience sensory objects, they are not affected by them; just as aquatic creatures move in water but do not get wet."

विषयांतें Noun
Viṣayāntē
इंद्रियांचे विषय (शब्द, स्पर्श, रूप इ.)
Sensory objects
सेविले Verb
Sēvilē
उपभोगले किंवा सेवन केले
Experienced or consumed
बाधिले Verb
Bādhilē
अडकले किंवा त्रास झाला
Affected or bound
जळचरें Noun
Jaḷacarēṃ
पाण्यात राहणारे प्राणी
Aquatic creatures
संचरले Verb
Saṃcaralē
वावरले किंवा फिरले
Moved or wandered
भिजती Verb
Bhijatī
ओले होणे
To get wet

💡 अर्थ

जसे पाण्यात राहणारे प्राणी पाण्यात असूनही ओले होत नाहीत, तसेच ज्ञानी माणूस जगात राहून विषयांचा उपभोग घेऊनही त्यात अडकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञ पुरुषाचे अलिप्तपण स्पष्ट करतात. ज्याचे मन आत्मस्वरूपात स्थिर झाले आहे, असा पुरुष इंद्रियांच्या द्वारे विषयांचा उपभोग घेतो, पण त्याला त्या विषयांची बाधा होत नाही. तो संसारात राहूनही संसारापासून अलिप्त असतो. ज्याप्रमाणे पाण्यात राहणारे मासे किंवा इतर जलचर प्राणी पाण्यात सतत वावरत असूनही त्यांचे शरीर पाण्याने भिजत नाही, अगदी त्याचप्रमाणे स्थितप्रज्ञ पुरुष विषयांच्या सानिध्यात असूनही त्यांच्या मोहात किंवा विकारात पडत नाही. त्याचे अंतःकरण सदैव शुद्ध आणि शांत राहते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक सुखसोयींचा वापर करतो, पण त्या गोष्टींचे व्यसन लागू न देणे म्हणजे अलिप्तता. उदाहरणार्थ, मोबाईल वापरताना तो कामापुरता वापरावा, त्यात तासनतास गुंतून स्वतःचे मानसिक स्वास्थ्य बिघडू देऊ नये.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ पुरुषाची लक्षणे सांगताना माऊली तो विषयांमध्ये राहूनही कसा अलिप्त असतो हे स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 31

यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् । नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ॥

जेणें चित्तशुद्धी होय । जेणें अविद्या मूळची जाय । तें ज्ञानचि होय । येणें योगें ॥

"Through which the purification of the mind occurs, and through which ignorance is destroyed at its root, that indeed is knowledge through this yoga."

चित्तशुद्धी Noun
Chittashuddhi
मनाची शुद्धता
Purification of the mind
अविद्या Noun
Avidya
अज्ञान
Ignorance
मूळची Adverb
Moolchi
मुळापासून
From the root
जाय Verb
Jaay
नष्ट होते
Is destroyed
ज्ञानचि Noun
Jnanachi
ज्ञानच
Knowledge itself
योगें Noun
Yogen
योगामुळे
Through Yoga

💡 अर्थ

ज्या योगामुळे मनाची शुद्धी होते आणि अज्ञानाचा मुळापासून नाश होतो, त्यालाच या योगाद्वारे प्राप्त झालेले खरे ज्ञान असे म्हणतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, खऱ्या ज्ञानाची कसोटी ही चित्तशुद्धी आहे. ज्या साधनेमुळे साधकाच्या अंत:करणातील दोष दूर होतात आणि 'मी देह आहे' हे मूळ अज्ञान (अविद्या) नष्ट होते, तेच खरे ज्ञान होय. हा योग केवळ बाह्य कर्म नसून ती एक आंतरिक शुद्धीची प्रक्रिया आहे, ज्यामुळे साधक ब्रह्माशी एकरूप होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना जर आपण ते फळाची अपेक्षा न ठेवता केले, तर आपले मन शांत आणि शुद्ध होते. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत केल्यावर मिळणारे समाधान हीच चित्तशुद्धीची सुरुवात आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे ज्ञानयोगाच्या अभ्यासाने प्राप्त होणाऱ्या चित्तशुद्धीचे आणि अज्ञाननाशाचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 92

जैसा जीर्ण वेश सांडिजे । मग नूतन वेष लेइजे । तैसा देहंतरीं प्रवेशिजे । चैतन्यें येणें ॥

"As one casts off worn-out garments and puts on new ones, so does the soul cast off worn-out bodies and enter into new ones."

जीर्ण Adjective
jirna
जुने किंवा फाटलेले
old or worn out
वेश Noun
vesha
पोशाख किंवा कपडे
attire or clothes
सांडिजे Verb
sandije
त्याग करणे किंवा सोडून देणे
to discard or leave
नूतन Adjective
nutan
नवीन
new
लेइजे Verb
leije
परिधान करणे किंवा अंगावर चढवणे
to wear or put on
देहंतरीं Noun
dehantari
दुसऱ्या शरीरात
in another body
चैतन्यें Noun
chaitanye
आत्मा किंवा चैतन्य शक्ती
consciousness or soul

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे आपण जुने झालेले कपडे काढून टाकतो आणि नवीन कपडे घालतो, त्याचप्रमाणे आत्मा एका शरीरातून दुसऱ्या शरीरात प्रवेश करतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व अतिशय सोप्या उदाहरणाने स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य आपले जुने आणि फाटलेले वस्त्र टाकून देतो आणि आनंदाने नवीन वस्त्र परिधान करतो, अगदी त्याच सहजतेने 'चैतन्य' म्हणजेच आत्मा एका जीर्ण झालेल्या शरीराचा त्याग करतो आणि दुसऱ्या नवीन शरीरात प्रवेश करतो. मृत्यू म्हणजे जीवनाचा शेवट नसून ते केवळ एका वस्त्रांतरासारखे आहे, हे या ओवीतून सुचवले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनातील बदलांना घाबरू नये. उदाहरण: ज्याप्रमाणे आपण आपला जुना मोबाईल बदलून नवीन घेतो पण त्यातील माहिती (Data) तीच राहते, तसेच शरीर बदलले तरी आत्मा तोच असतो. हे समजल्यास मृत्यूची भीती वाटत नाही.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगताना शरीराची तुलना वस्त्रांशी करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा