←
रविवार, 04 जानेवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 18

तरी हे साचोकारें । जे शरीरें नाशवंतें निर्धारें । आणि अविनाशी तें अक्षरें । आत्मतत्त्व ॥ १८ ॥

"Truly, these bodies are known to be perishable, but the soul is eternal and indestructible."

साचोकारें Adverb
sāchokāreṃ
नक्कीच किंवा खरोखर
truly or certainly
नाशवंतें Adjective
nāśavaṃteṃ
नष्ट होणारे
perishable
निर्धारें Adverb
nirdhāreṃ
निश्चयाने किंवा खात्रीने
with certainty
अविनाशी Adjective
avināśī
कधीही नष्ट न होणारे
indestructible
अक्षरें Adjective
akṣareṃ
ज्याचा क्षय होत नाही असे
imperishable
आत्मतत्त्व Noun
ātmatattva
आत्म्याचे स्वरूप
the principle of soul

💡 अर्थ

यह शरीर निश्चित रूप से नाशवान है, लेकिन इसके भीतर की आत्मा अविनाशी और शाश्वत है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मानवी देह हा पंचमहाभूतांपासून बनलेला असून तो काळाच्या ओघात नष्ट होणारा आहे. परंतु, या देहाच्या आत जे आत्मतत्त्व आहे, ते कधीही नष्ट होत नाही. ते 'अक्षर' म्हणजे ज्याचा कधीही क्षय होत नाही असे शाश्वत आहे. शरीराचा अंत झाला तरी आत्म्याचा अंत होत नाही, हेच अंतिम सत्य आहे असे ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला पटवून देतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण आजारपण किंवा मृत्यूला घाबरतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की शरीर बदलणारे आहे, पण आपले खरे अस्तित्व (आत्मा) कायम आहे. उदाहरणार्थ, जुने कपडे बदलून नवीन घालण्यासारखेच हे शरीर बदलणे आहे, असे मानल्यास दुःख कमी होते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला शरीर आणि आत्मा यातील फरक समजावून सांगत आहेत. ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 48

म्हणोनि तूं अर्जुना । सांडीं हा कल्पना । योगारूढ होऊनि मना । कर्मे करीं ॥ ४८ ॥

"Therefore, O Arjuna, cast away these fancies; being established in Yoga, perform your actions."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर / सोडून दे
Abandon / Give up
कल्पना Noun
Kalpana
फळाची आशा किंवा संकल्प
Expectation or mental construct
योगारूढ Adjective
Yogarudha
योगामध्ये स्थिरावलेला
Established in Yoga
करीं Verb
Kari
कर
Perform / Do

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम इन संकल्पों को त्याग दो और योग में स्थित होकर अपने कर्मों को करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, कर्म करताना 'मी हे करतोय' हा अहंकार आणि 'मला याचे अमुक फळ मिळेल' ही कल्पना (संकल्प) अडथळा ठरते. जेव्हा मनुष्य आपले मन ईश्वराशी किंवा कर्तव्याशी एकरूप करतो (योगारूढ होतो), तेव्हाच तो खऱ्या अर्थाने कर्म करू शकतो. कर्माचे फळ मिळो वा न मिळो, दोन्ही परिस्थितीत मन शांत ठेवणे म्हणजेच योग होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या प्रकल्पावर काम करताना 'मला बक्षीस मिळेल का?' याचा विचार करण्याऐवजी, पूर्ण लक्ष कामाच्या गुणवत्तेवर केंद्रित करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि समत्व बुद्धीने कर्म करण्याचा मार्ग सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 168

म्हणौनि तूं आतां । या कामातें सर्वथा । संहारीं गा पंडुसुता । महापापी ॥

"Therefore, you now, O son of Pandu, completely destroy this great sinner, Desire."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
कामतें Noun
Kāmātēṃ
कामाला (वासनेला)
To desire or lust
सर्वथा Adverb
Sarvathā
पूर्णपणे
Completely / In every way
संहारीं Verb
Saṃhārīṃ
नाश कर
Destroy
पंडुसुता Noun
Paṇḍusutā
पांडुपुत्रा (अर्जुना)
Son of Pandu (Arjuna)
महापापी Adjective
Mahāpāpī
मोठा पापी
Great sinner

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम इस महापापी 'काम' (वासना) का पूरी तरह से संहार करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून भगवान श्रीकृष्णांचा उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, 'काम' (वासना) हा मनुष्याचा सर्वात मोठा शत्रू आहे. हा केवळ पापाचा उगम नसून तो मनुष्याचे ज्ञान आणि विवेक पूर्णपणे झाकून टाकतो. म्हणूनच याला 'महापापी' असे म्हटले आहे. जोपर्यंत मनात वासना जिवंत आहे, तोपर्यंत मनुष्याला शांती आणि मोक्ष मिळू शकत नाही. म्हणून अर्जुनाला (पंडुसुता) श्रीकृष्णांनी आज्ञा दिली आहे की, या वासनेचा मुळापासून नाश करणे हेच श्रेयस्कर आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या चुकीच्या गोष्टीचा मोह होतो किंवा स्वार्थासाठी दुसऱ्याचे नुकसान करण्याची इच्छा होते, तेव्हा तो 'काम' आहे असे समजावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी अभ्यास करण्याऐवजी कॉपी करण्याचा विचार येणे हा 'काम' आहे; अशा विचारांचा वेळीच नाश करणे म्हणजे या ओवीचा सराव करणे होय.

📌 संदर्भ

इंद्रिये, मन आणि बुद्धी यांच्या आश्रयाने राहणारा 'काम' हा ज्ञानाचा शत्रू कसा आहे, हे सांगताना श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा नाश करण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा