←
बुधवार, 24 डिसेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 20

जेणे जेणे मार्गें। थोरु एकु निगे। तोचि लोकू मागे। अनुसरे॥

"Whichever path a great person treads, the common people follow in their footsteps."

जेणे Pronoun
jene
ज्या
by which
मार्गे Noun
marge
रस्त्याने किंवा मार्गाने
by the path
थोरु Adjective
thoru
श्रेष्ठ किंवा मोठी व्यक्ती
great or noble person
निगे Verb
nige
जातो किंवा निघतो
goes or proceeds
लोकू Noun
loku
लोक किंवा समाज
people or society
मागे Adverb
mage
पाठीमागून
behind or following
अनुसरे Verb
anusare
अनुकरण करतो
follows

💡 अर्थ

ज्या ज्या मार्गाने एखादी मोठी किंवा श्रेष्ठ व्यक्ती जाते, त्याच मार्गाचे सामान्य लोक अनुसरण करतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सामाजिक वर्तणुकीचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ मानले जातात, त्यांचे आचरण हे इतरांसाठी आदर्श ठरते. सामान्य माणसे स्वतःचा वेगळा मार्ग शोधण्यापेक्षा, महापुरुषांनी घालून दिलेल्या पावलावर पाऊल ठेवून चालणे पसंत करतात. म्हणून, श्रेष्ठ व्यक्तींनी आपले आचरण अत्यंत शुद्ध आणि जबाबदार ठेवणे आवश्यक आहे, कारण त्यांच्या कृतीचा प्रभाव संपूर्ण समाजावर पडतो. हे 'लोकसंग्रहा'चे तत्व आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने वागली, तर मुलेही त्यांचेच अनुकरण करून शिस्तप्रिय बनतात. उदाहरणार्थ, पालकांनी खोटे न बोलल्यास मुलेही सत्याचा मार्ग धरतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींनी कर्माचे आचरण का करावे, याचे स्पष्टीकरण देताना ज्ञानेश्वर महाराज हा दाखला देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 358

जैसा जळचरांचां मेळीं । जळचरु न भिजे कमळीं । तैसा विषयांच्यां जाळीं । न गुंफिजे जो ॥

जैसा जळचरांच्या मेळी । जळचरु न भिजे कमळी । तैसा विषयांच्या जाळी । न गुंफिजे जो ॥

"As in the company of aquatic beings, the aquatic creature is not wetted by water, so is he who is not entangled in the snare of sense-objects."

जळचरांचां Noun
jalacharāñcāṃ
पाण्यात राहणाऱ्या प्राण्यांच्या
of water-dwelling creatures
मेळीं Noun
meḷīṃ
समूहात किंवा समुदायात
in the gathering or group
न भिजे Verb
na bhije
भिजत नाही किंवा लिप्त होत नाही
does not get wet or affected
विषयांच्यां Noun
viṣayāñcyāṃ
इंद्रियांच्या भोगांच्या
of sensory objects or pleasures
जाळीं Noun
jāḷīṃ
जाळ्यामध्ये
in the net or trap
न गुंफिजे Verb
na gumphije
अडकत नाही किंवा गुंतत नाही
does not get entangled

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे पाण्यात राहणारे प्राणी पाण्यात असूनही भिजत नाहीत, त्याप्रमाणे जो मनुष्य विषयांच्या (भोगांच्या) जाळ्यात अडकत नाही, तोच खरा ज्ञानी होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षण सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे पाण्यात राहणारे जलचर प्राणी पाण्यात असूनही त्या पाण्याने लिप्त होत नाहीत (किंवा कमळाचे पान पाण्यात असूनही कोरडे राहते), त्याचप्रमाणे ज्ञानी पुरुष या संसारात राहून, सर्व विषयांचा उपभोग समोर असूनही त्यात गुंतून पडत नाही. तो संसारात राहतो पण संसार त्याच्या मनात नसतो. तो पूर्णपणे अलिप्त राहून आपले जीवन व्यतीत करतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण आजच्या काळात सोशल मीडिया किंवा गॅजेट्स वापरतो. त्यांचा वापर गरजेपुरता करणे आणि त्यांच्या आहारी न जाणे, म्हणजे या ओवीचा व्यवहारातील उपयोग होय. उदाहरणार्थ, अभ्यासासाठी इंटरनेट वापरणे पण त्यात वेळ वाया न घालवणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ पुरुष विषयांच्या सानिध्यात असूनही त्यांच्यापासून कसा अलिप्त राहतो, हे स्पष्ट करण्यासाठी माऊलींनी दिलेले हे उदाहरण आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 117

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । ते आचरावे सप्रेम । यथाविधी ॥ ११७ ॥

"Therefore, perform that which is appropriate action and that which is prescribed duty, with love and in the proper manner."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / उचित
Appropriate / Proper
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले
Prescribed / Ordained
आचरावे Verb
Aacharave
आचरण करावे / पाळावे
Should practice / perform
सप्रेम Adverb
Saprema
प्रेमासहित / आवडीने
With love / devotion
यथाविधी Adverb
Yathavidhi
शास्त्रोक्त पद्धतीने / नियमानुसार
According to rules / systematically

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य आहे, ते प्रेमाने आणि योग्य पद्धतीने करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते सांगतात की, मनुष्याने केवळ कर्म करू नये, तर ते 'उचित' (परिस्थितीनुसार योग्य) आणि 'विहित' (शास्त्राने किंवा धर्माने नेमून दिलेले) असावे. हे कर्म करताना मनात ओझे न बाळगता ते 'सप्रेम' म्हणजे अत्यंत आवडीने आणि आनंदाने करावे. तसेच, ते 'यथाविधी' म्हणजे शास्त्रोक्त पद्धतीने किंवा योग्य शिस्तीने पार पाडावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य प्रेमाने आणि अचूकतेने करतो, तेव्हा ते कर्म बंधकारक न ठरता मोक्षदायक ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते केवळ उरकून टाकण्यासाठी न करता, ते काम पूर्ण निष्ठेने आणि योग्य पद्धतीने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता विषयाच्या आवडीने आणि एकाग्रतेने करावा.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेतील कर्मयोगाचे विवेचन करताना ज्ञानेश्वर महाराज योग्य कर्माचे स्वरूप आणि ते करण्याची पद्धत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा