←
गुरुवार, 27 नोव्हेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 154

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेथ कर्म अकर्म होय । आणि अकर्मचि कर्म कीं पाहे । तोचि तो पुरुषु जाणावा । ज्ञानिया जगीं ॥

"He who sees inaction in action, and action in inaction, is wise among men; he is a Yogi and a performer of all actions."

कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action
अकर्म Noun
Akarma
कर्तेपणाचा अभाव
Inaction or non-attachment
पाहे Verb
Pahe
पाहतो किंवा अनुभवतो
Sees or perceives
पुरुषु Noun
Purushu
मनुष्य किंवा व्यक्ती
Person or man
ज्ञानिया Noun
Jnaniya
ज्ञानी किंवा आत्मबोध झालेला
Enlightened or wise

💡 अर्थ

ज्याला कर्मामध्ये अकर्म (कर्तेपणाचा अभाव) आणि अकर्मामध्ये कर्म दिसते, तोच या जगात खरा ज्ञानी मनुष्य होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेच्या १८ व्या श्लोकाचा भावार्थ स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य शरीराने कर्मे करत असतानाही 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार बाळगत नाही, त्याचे ते कर्म 'अकर्म' (बंधमुक्त) होते. याउलट, जो मनुष्य बाह्यतः शांत बसलेला असतो पण मनात कर्माचे संकल्प-विकल्प करत असतो, तो अकर्मातही कर्मच करत असतो. ज्याला ही सूक्ष्म दृष्टी प्राप्त झाली आहे, तोच खरा योगी आणि आत्मज्ञानी होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा घरची कामे करताना 'मी हे करतोय' असा गर्व न करता, ते आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने केल्यास मनावर ताण येत नाही आणि कामाचा दर्जा सुधारतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्मातील सूक्ष्म भेद समजावून सांगत आहेत की खरा ज्ञानी कोण असतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 45

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावें हें वर्म । सांगेन तुज ॥

"Therefore, perform that which is appropriate action and that which is prescribed duty; I shall tell you the secret of this practice."

उचित Adjective
uchit
योग्य
appropriate
कर्म Noun
karma
कार्य
action
विहित Adjective
vihit
शास्त्रसंमत
prescribed
धर्म Noun
dharma
कर्तव्य
duty
आचरावें Verb
aacharave
करावे
to practice
वर्म Noun
varma
रहस्य
secret essence
सांगेन Verb
sangen
सांगेन
will tell

💡 अर्थ

म्हणून जे काम करणे योग्य आहे आणि जे आपल्या कर्तव्याला धरून आहे, तेच करावे. हेच जीवनाचे रहस्य मी तुला सांगणार आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला सांगतात की, मनुष्याने केवळ स्वार्थासाठी कर्म करू नये. जे कर्म परिस्थितीनुसार 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे शास्त्राने 'विहित' (सांगितलेले) आहे, तेच करणे हाच खरा धर्म आहे. कर्माचे हे मर्म किंवा गुपित समजून घेतल्यास मनुष्य बंधनात अडकत नाही. केवळ फळाची आशा न ठेवता विहित कर्म करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी केवळ परीक्षेसाठी न वाचता, ज्ञान मिळवणे हे आपले 'उचित कर्म' समजून अभ्यास करावा. उदाहरणार्थ, वर्गात शांतता राखणे हे विद्यार्थ्याचे विहित कर्तव्य आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला अनासक्त भावनेने स्वतःचे कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 145

मग तयाचिया दृष्टी । हवि जे जे सृष्टी । ते ब्रह्मचि मुष्टी । भरले असे ॥

"Then in his sight, whatever offerings are in the world, they are all filled within the grasp of Brahman."

तयाचिया Pronoun
Tayachiya
त्याच्या (ज्ञानी पुरुषाच्या)
His (of the realized soul)
दृष्टी Noun
Drishti
नजर किंवा दृष्टी
Vision or sight
हवि Noun
Havi
यज्ञात अर्पण करायचे द्रव्य
Oblation or offering
सृष्टी Noun
Srushti
जग किंवा विश्व
Universe or creation
मुष्टी Noun
Mushti
मूठ
Fist or grasp
भरले Verb
Bharale
व्यापलेले किंवा भरलेले
Filled or pervaded

💡 अर्थ

त्या आत्मज्ञानी पुरुषाच्या नजरेत या जगातील जे काही अर्पण करण्याचे पदार्थ (हवि) आहेत, ते सर्व ब्रह्मच आहेत असे त्याला वाटते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत स्थितीचे वर्णन करतात. ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला यज्ञ, अर्पण करण्याची सामग्री आणि संपूर्ण सृष्टी यात कोणताही फरक दिसत नाही. जशी एखादी वस्तू मुठीत घेतल्यावर ती मुठीचाच भाग वाटते, तसे त्या ज्ञानी पुरुषाला संपूर्ण विश्व ब्रह्माच्या मुठीत किंवा प्रत्यक्ष ब्रह्मरूपच भासते. त्याच्यासाठी अर्पण करणारा, अर्पण करण्याची क्रिया आणि अर्पण केलेली वस्तू हे सर्व एकच परब्रह्म असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण जे काही काम करतो, ते ईश्वराची सेवा आहे या भावनेने केल्यास कामाचा कंटाळा येत नाही. उदाहरणार्थ, जेवण बनवताना ते देवाला अर्पण करायचा 'प्रसाद' आहे असे मानले तर त्यातील गोडी आणि सात्त्विकता वाढते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुषाला सर्वत्र ब्रह्म कसे दिसते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा