←
गुरुवार, 06 नोव्हेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 44

जेथें संकल्पाचां पायीं । संन्यासाची मांडणी पाही । आणि कर्माचां ठायीं । योगु दिसे ॥ ४४ ॥

"Where the structure of Sanyasa is found at the feet of renouncing desires, and Yoga is seen within the actions themselves."

संकल्पाचां Noun
Sankalpacha
इच्छेचा किंवा संकल्पाचा
of resolution or desire
पायीं Noun
Payi
मुळे किंवा चरणी
due to or at the feet of
संन्यासाची Noun
Sanyasachi
त्यागाची किंवा संन्यासाची
of renunciation
मांडणी Noun
Mandani
रचना किंवा मांडणी
arrangement or establishment
कर्माचां Noun
Karmachan
कर्माच्या
of actions
योगु Noun
Yogu
योग किंवा कर्मयोग
union or yoga
दिसे Verb
Dise
दिसतो किंवा भासतो
appears or is seen

💡 अर्थ

जिथे मनातील इच्छा किंवा संकल्प सोडल्यामुळे संन्यास मिळतो आणि कर्मे करत असतानाच योगाची प्राप्ती होते, असे हे स्वरूप आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संन्यास आणि योग यांतील अद्वैत स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जेव्हा एखादा साधक आपल्या मनातील फळाची आशा किंवा 'मी हे करणार' असा संकल्प पूर्णपणे सोडून देतो, तेव्हाच खऱ्या संन्यासाची रचना किंवा सिद्धता होते. त्याच वेळी, तो आपली विहित कर्मे करत असतानाही फळाची अपेक्षा ठेवत नाही, म्हणून त्याला कर्माच्या ठिकाणीच 'योग' प्राप्त होतो. थोडक्यात, संकल्प त्याग हाच संन्यास आणि अनासक्त कर्म हाच योग, हे दोन्ही एकाच अवस्थेत अनुभवास येतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला याचे काय फळ मिळेल' याचा विचार न करता, केवळ आपले कर्तव्य म्हणून काम करणे म्हणजे या ओवीचा सराव करणे होय. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग हे भिन्न नसून एकच आहेत, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज संकल्पाच्या त्यागाचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 224

म्हणौनि हा नित्य । सर्वगत आणि अचिंत्य । हा स्वभावेंचि अद्वैत । अनादि सिद्ध ॥ २२४ ॥

"Therefore, this (Soul) is eternal, all-pervading, and inconceivable; it is naturally non-dual and eternally self-existent."

नित्य Adjective
Nitya
कायम टिकणारा/शाश्वत
Eternal
सर्वगत Adjective
Sarvagat
सर्वव्यापी
Omnipresent
अचिंत्य Adjective
Achintya
विचारांच्या पलीकडचा
Inconceivable
अद्वैत Noun
Advait
दुसरा नसलेला/एकच
Non-dual
अनादि Adjective
Anadi
ज्याला सुरुवात नाही असा
Beginningless
सिद्ध Adjective
Siddha
स्वयंसिद्ध/प्रस्थापित
Self-existent

💡 अर्थ

म्हणून हा आत्मा कायम टिकणारा, सर्व ठिकाणी असणारा आणि विचारांच्या पलीकडचा आहे. तो मुळातच एकटा (अद्वैत) असून त्याला सुरुवात नाही, तो स्वतःच सिद्ध आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे स्वरूप स्पष्ट करतात. आत्मा हा 'नित्य' आहे, म्हणजे त्याचा कधीही नाश होत नाही. तो 'सर्वगत' आहे, म्हणजे तो विश्वातील प्रत्येक कणात व्यापलेला आहे. 'अचिंत्य' म्हणजे मानवी बुद्धी किंवा तर्कशक्तीने त्याचे पूर्ण आकलन होऊ शकत नाही. तो 'अद्वैत' आहे, याचा अर्थ त्याच्याशिवाय दुसरे काहीही नाही आणि तो 'अनादि सिद्ध' आहे, म्हणजे तो कोणाकडून निर्माण झालेला नसून तो स्वतःच अनादिकाळापासून अस्तित्वात आहे. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी आत्म्याचे हे अविनाशी रूप कळावे, हा यामागचा उद्देश आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो किंवा भीती वाटते, तेव्हा आपल्यातील हा अमर आत्मा ओळखावा. उदाहरण: परीक्षेचा निकाल काहीही लागला तरी, आपण स्वतःला अपयशी न मानता आपल्यातील आंतरिक शक्तीवर विश्वास ठेवून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

आत्मा हा अविनाशी आणि नित्य आहे, हे सांगून मृत्यू केवळ शरीराचा होतो आत्म्याचा नाही, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 37

हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् । तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥

मरणें पाविजे स्वर्गसुख । जियें भोगिजे राज्य निष्कंटक । म्हणोनि उठीं कां गा धनुर्धर । सिद्ध होऊनि ॥

"By dying you shall attain the bliss of heaven; by winning you shall enjoy the kingdom without obstacles. Therefore, O Archer, arise and be prepared."

मरणें Noun
marane
मृत्यू आल्यास
if death occurs
स्वर्गसुख Noun
svargasukh
स्वर्गातील आनंद
heavenly bliss
निष्कंटक Adjective
nishkantak
अडथळ्याविना किंवा शत्रूविना
without obstacles or enemies
धनुर्धर Noun
dhanurdhar
धनुष्य धारण करणारा (अर्जुन)
archer (Arjuna)
सिद्ध Adjective
siddha
तयार किंवा सज्ज
ready or prepared
भोगिजे Verb
bhogije
उपभोग घेता येईल
shall enjoy

💡 अर्थ

जर तू युद्धात मारला गेलास तर तुला स्वर्गाचे सुख मिळेल आणि जर तू जिंकलास तर तुला पृथ्वीचे निष्कंटक राज्य मिळेल. म्हणून हे अर्जुना, तू युद्धाचा निश्चय करून तयार होऊन उठ.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला असलेला उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, क्षत्रियासाठी स्वधर्माचे पालन करणे हेच सर्वोच्च कर्तव्य आहे. या युद्धात तुझा पराभव झाला आणि तुला वीरमरण आले, तर तुला स्वर्गाची प्राप्ती होईल. याउलट, जर तू विजयी झालास, तर तुला या पृथ्वीवर विनाअडथळा राज्य करण्याचा अधिकार मिळेल. दोन्ही परिस्थितीत तुझा फायदाच आहे. त्यामुळे मनात कोणताही संभ्रम न ठेवता, फळाची आशा सोडून केवळ कर्तव्य भावनेने तू युद्धासाठी सज्ज होणे आवश्यक आहे. हे अर्जुना, तू आता विलंब न करता धनुष्य हाती घे आणि युद्धासाठी उभा राहा.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कठीण कामाला सुरुवात करतो, तेव्हा अपयशाच्या भीतीने डगमगून न जाता 'प्रयत्न केल्यास यश मिळेल आणि अपयश आले तरी अनुभव मिळेल' या वृत्तीने कामाला लागावे. उदाहरणार्थ, स्पर्धा परीक्षेचा अभ्यास करताना केवळ निकालाचा विचार न करता, ज्ञानासाठी आणि कर्तव्यासाठी पूर्ण ताकदीने अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला युद्धासाठी प्रवृत्त करताना जय आणि पराजय या दोन्ही स्थितींमधील सकारात्मक बाजू समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा