←
मंगळवार, 07 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 101

कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः । अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥

म्हणौनि कर्माचें रूप ओळखावें । अकर्माचेंही जाणावें । आणि विकर्माचेंही पाहावें । पूर्णपणें ॥

"Therefore, one should recognize the nature of action, know about inaction, and also observe forbidden action completely."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
कर्माचें Noun
Karmācēṃ
कर्माचे
of action
रूप Noun
Rūpa
स्वरूप
nature/form
ओळखावें Verb
Oḷakhāvēṃ
ओळखावे / ओळखून घ्यावे
should recognize
अकर्माचें Noun
Akarmācēṃ
अकर्माचे (निष्काम कर्माचे)
of inaction/selfless action
विकर्माचें Noun
Vikarmācēṃ
वाईट किंवा निषिद्ध कर्माचे
of forbidden action
पूर्णपणें Adverb
Pūrṇapaṇēṃ
संपूर्णपणे
completely

💡 अर्थ

इसलिए कर्म के स्वरूप को पहचानना चाहिए, अकर्म के स्वरूप को भी जानना चाहिए और विकर्म के स्वरूप को भी पूरी तरह समझना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मोक्षप्राप्तीसाठी कर्माची गती समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. कर्माचे तीन मुख्य प्रकार आहेत: १. विहित कर्म (जे शास्त्रानुसार योग्य आहे), २. विकर्म (जे निषिद्ध किंवा चुकीचे आहे) आणि ३. अकर्म (फळाची अपेक्षा न ठेवता केलेले कर्म किंवा कर्माचा अभाव). या तिन्हींमधील सूक्ष्म फरक ओळखणे कठीण असते, कारण कर्माची गती गहन आहे. केवळ बाह्य कृतीवरून कर्म ठरत नाही, तर त्यामागील हेतू महत्त्वाचा असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण कोणतीही कृती करण्यापूर्वी ती योग्य (कर्म) आहे की अयोग्य (विकर्म) याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हे 'कर्म' आहे, पण कॉपी करणे हे 'विकर्म' आहे. फळाची चिंता न करता कर्तव्य पार पाडणे हे 'अकर्म' स्थितीकडे नेते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म, अकर्म आणि विकर्म यांतील सूक्ष्म फरक आणि कर्माची गहन गती समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 2

जे शब्दब्रह्म अशेष । जेणें फळलें विश्वदोष । जेथूनि हा प्रकाश । विश्वाचा होय ॥ २ ॥

"Who is the entire Word-Brahman, by whom the world's defects are shed, and from whom this light of the universe arises."

शब्दब्रह्म Noun
Shabdabrahma
वेद किंवा शब्दरूपी ईश्वर
The ultimate reality in the form of sound/Vedas
अशेष Adjective
Ashesha
संपूर्ण किंवा काहीही शिल्लक न राहिलेले
Complete or without remainder
विश्वदोष Noun
Vishvadosha
जगातील अज्ञान किंवा दोष
Worldly ignorance or faults
प्रकाश Noun
Prakasha
उजेड किंवा ज्ञान
Light or knowledge
जेथूनि Adverb
Jethuni
ज्याच्यापासून
From which

💡 अर्थ

जो संपूर्ण शब्दब्रह्म है, जिसके द्वारा संसार के दोष (अज्ञान) नष्ट होते हैं और जिससे इस विश्व को ज्ञान का प्रकाश मिलता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत गणेशाचे वर्णन 'शब्दब्रह्म' म्हणून करतात. गणेश हे वेदांचे मूर्त स्वरूप आहेत. त्यांच्या अस्तित्वामुळे विश्वातील अज्ञानरूपी दोष नष्ट होतात. ज्याप्रमाणे सूर्यामुळे अंधार जातो, तसे गणेशाच्या तेजामुळे संपूर्ण विश्वाला ज्ञानाचा प्रकाश प्राप्त होतो. हे गणेशाचे स्तवन असून ते बुद्धीच्या देवतेचे महत्त्व अधोरेखित करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही नवीन काम सुरू करताना बुद्धीची देवता गणेशाचे स्मरण करावे, जेणेकरून आपल्या मनातील गोंधळ (दोष) दूर होऊन आपल्याला योग्य मार्ग (प्रकाश) दिसेल. उदाहरण: नवीन शैक्षणिक वर्ष सुरू करताना सरस्वती आणि गणेशाची वंदना केल्याने अभ्यासात गोडी निर्माण होते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या सुरुवातीला मंगलाचरणात ज्ञानेश्वर महाराज गणेशाला वंदन करत आहेत, जिथे ते गणेशाला वेदांचे स्वरूप मानतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 7

तरी उचित जे कर्म। आणि विहित जे आश्रम। तेथ न सांडिजे धर्म। आचरतां॥

"Therefore, while performing appropriate actions and following the prescribed stages of life, one should not abandon righteousness."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा रास्त
Appropriate or proper
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने नेमून दिलेले
Prescribed or ordained
आश्रम Noun
Ashrama
जीवनाची अवस्था किंवा टप्पा
Stage of life
सांडिजे Verb
Sandije
टाकू नये किंवा सोडू नये
Should not abandon
आचरतां Verb
Acharata
कृती करताना किंवा वागताना
While practicing or performing
धर्म Noun
Dharma
कर्तव्य किंवा नीती
Duty or righteousness

💡 अर्थ

मनुष्य को अपने उचित कर्मों और अपने आश्रम के अनुसार निर्धारित कर्तव्यों का पालन करते समय धर्म (नीति) का त्याग नहीं करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा त्याग करून संन्यासी होण्यापेक्षा, आपल्या वाट्याला आलेली विहित कर्तव्ये (स्वधर्म) पार पाडणे अधिक महत्त्वाचे आहे. ज्याप्रमाणे आपण ज्या आश्रमात (ब्रह्मचर्य, गृहस्थ इ.) आहोत, त्या आश्रमाचे नियम पाळून आणि योग्य तेच कर्म करून आपण प्रगती साधली पाहिजे. कर्म करताना त्यातला प्रामाणिकपणा आणि नैतिक मूल्ये (धर्म) सोडता कामा नयेत. बाह्यतः कर्म सोडण्यापेक्षा अंतर्यामी आसक्ती सोडणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर तुम्ही विद्यार्थी असाल, तर अभ्यास करणे हे तुमचे 'उचित कर्म' आहे. अभ्यासाचा कंटाळा करून तो सोडून देणे चुकीचे आहे. उलट, प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हाच तुमचा धर्म आहे. उदाहरण: परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी चुकीच्या मार्गाचा अवलंब न करता कष्टाने अभ्यास करणे म्हणजे 'धर्म न सांडता' कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायात, श्रीकृष्णाने अर्जुनाला सांगितलेला कर्मयोग ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत, जिथे कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा फळाची आशा सोडून कर्तव्य करणे श्रेष्ठ मानले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा