←
मंगळवार, 07 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 93

म्हणोनि कर्मे कीजे । परी कर्तेपण न मनिजे । जैसा मार्गु न चालिजे । तरी न पाविजे ॥ ९३ ॥

"Therefore, perform actions, but do not consider yourself the doer. Just as one cannot reach the destination without walking the path."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कीजे Verb
Kije
करावीत
Should be done
कर्तेपण Noun
Kartepan
कर्तेपणाचा अहंकार
Sense of doership
मनिजे Verb
Manije
मानू नये
Should not consider
मार्गु Noun
Margu
रस्ता
Path
पाविजे Verb
Pavije
पोहोचणे
To reach or attain

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे करावीत, पण 'मीच ती करतोय' असा अहंकार धरू नये. ज्याप्रमाणे रस्ता चालल्याशिवाय मुक्कामाला पोहोचता येत नाही, तसेच कर्म केल्याशिवाय ध्येय गाठता येत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व आणि अनासक्ती यांचा सुंदर मेळ घालतात. ते सांगतात की, मुक्ती मिळवण्यासाठी किंवा जीवनात यशस्वी होण्यासाठी कर्म करणे अनिवार्य आहे. जसे ध्येयापर्यंत पोहोचण्यासाठी प्रत्यक्ष चालणे आवश्यक आहे, तसे आत्मज्ञानासाठी विहित कर्मे करणे गरजेचे आहे. मात्र, ही कर्मे करताना 'मी कर्ता आहे' हा भाव सोडून ती ईश्वराच्या चरणी अर्पण बुद्धीने करावीत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील अहंकाराचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

शाळेत अभ्यास करताना किंवा खेळताना 'मीच सर्वात हुशार आहे' असा गर्व न करता, आपले कर्तव्य म्हणून मन लावून काम करावे. उदाहरणार्थ, झाडाला पाणी घालणे हे आपले काम आहे, पण फळ येणे हे निसर्गाच्या हातात आहे असे मानणे.

📌 संदर्भ

मोक्षप्राप्तीसाठी कर्माचा त्याग न करता, अहंकार सोडून कर्म कसे करावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 36

अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः। सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि॥

जरी कल्मषाचा सागरु। तूं होसी कीं अपारु। तरी हा ज्ञानप्लवु थोरु। तरविजे गा॥

"Even if you are the most sinful of all sinners, you will cross the ocean of miseries by the boat of knowledge."

कल्मषाचा Noun
Kalmashāchā
पापाचा
of sin
सागरु Noun
Sāgaru
समुद्र
ocean
अपारु Adjective
Apāru
अथांग किंवा खूप मोठा
limitless or vast
ज्ञानप्लवु Noun
Jñānaplavu
ज्ञानाची नौका
boat of knowledge
थोरु Adjective
Thoru
मोठा किंवा महान
great or large
तरविजे Verb
Taravije
तारून नेईल
will carry across

💡 अर्थ

जरी तू सर्व पाप्यांमध्ये सर्वात मोठा पापी असलास आणि पापांच्या महासागरात बुडालेला असलास, तरी ज्ञानाच्या नौकेने तू हे सर्व पाप सहजपणे पार करून जाशील.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून ज्ञानाचे सामर्थ्य स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, एखाद्या व्यक्तीने भूतकाळात कितीही मोठी पापे केली असली, तरी आत्मज्ञानामुळे ती सर्व नष्ट होतात. ज्ञान हे एका मोठ्या नौकेसारखे (प्लव) आहे, जे माणसाला संसाराच्या आणि पापांच्या दुस्तर सागरातून सुखरूप बाहेर काढते. एकदा का ज्ञानाचा प्रकाश मिळाला की अज्ञानामुळे घडलेली पापे टिकू शकत नाहीत. हे ज्ञान मनुष्याला त्याच्या मूळ स्वरूपाची ओळख करून देते, ज्यामुळे पापांचे अस्तित्वच संपून जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याकडून काही चूक झाली तर निराश न होता, त्यातून बोध घेऊन (ज्ञान मिळवून) स्वतःला सुधारणे. उदाहरण: परीक्षेत नापास झाल्यावर रडत न बसता, अभ्यासाची योग्य पद्धत शिकून पुन्हा यशस्वी होणे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला ज्ञानाचे महत्त्व सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात की ज्ञान कसे तारक ठरते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 23

तैसेचि तेही सैन्य । जे कौरवांचे मुख्य सैन्य । तेथें भीष्म द्रोण प्रधान । सकळही ॥ २३ ॥

"Similarly, that army, which was the main force of the Kauravas, had Bhishma and Drona as its primary leaders."

तैसेचि Adverb
Taiseci
त्याचप्रमाणे
Similarly
सैन्य Noun
Sainya
लष्कर / फौज
Army
मुख्य Adjective
Mukhya
प्रमुख
Main / Chief
प्रधान Adjective
Pradhan
महत्त्वाचे / अग्रगण्य
Principal / Foremost
सकळही Pronoun
Sakalahi
सर्वच
All of them

💡 अर्थ

त्याचप्रमाणे कौरवांचे जे मुख्य सैन्य होते, त्यामध्ये भीष्म पितामह आणि द्रोणाचार्य हे सर्व प्रमुख वीर उपस्थित होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कुरुक्षेत्रावरील युद्धाच्या प्रसंगाचे वर्णन करत आहेत. अर्जुनाने आपला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी उभा करण्यास सांगितल्यानंतर, तो समोरच्या सैन्याचे निरीक्षण करतो. या ओवीत असे सांगितले आहे की, कौरवांच्या बाजूने लढणारे भीष्म पितामह आणि द्रोणाचार्य यांच्यासारखे महान आणि अनुभवी योद्धे त्या सैन्याचे मुख्य आधारस्तंभ होते. हे सैन्य केवळ संख्येने मोठे नव्हते, तर त्यात अत्यंत सामर्थ्यवान सेनापतींचा समावेश होता, जे अर्जुनासाठी मोठे आव्हान होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे कार्य सुरू करण्यापूर्वी आपल्या समोर असलेली आव्हाने आणि प्रतिस्पर्ध्यांची ताकद यांचे अचूक आकलन करणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, एखाद्या स्पर्धेत उतरण्यापूर्वी आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांच्या बलस्थानांचा अभ्यास करणे यश मिळवण्यासाठी गरजेचे असते.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला कौरव सैन्याचे वर्णन करून सांगत आहे, ज्यात भीष्म आणि द्रोणांसारख्या महारथींच्या उपस्थितीचा उल्लेख आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा