←
मंगळवार, 23 सप्टेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 35

जेणें अंतःकरणें । बोधु हा पाविजे । तेणें संशयो सांडिजे । निःशेषु गा ॥

जेणें अंतःकरणें बोधु हा पाविजे । तेणें संशयो सांडिजे निःशेषु गा ॥

"By that consciousness through which this awakening is attained, all doubts are discarded completely."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याद्वारे / ज्याने
By which
अंतःकरणें Noun
Antahkarane
मनाने / हृदयाने
By the mind or heart
बोधु Noun
Bodhu
ज्ञान / समज
Knowledge or Awakening
पाविजे Verb
Pavije
मिळतो / प्राप्त होतो
Is attained
संशयो Noun
Sanshayo
शंका / गोंधळ
Doubt
सांडिजे Verb
Sandije
सोडला जातो / नष्ट होतो
Is discarded
निःशेषु Adverb
Nisheshu
पूर्णपणे / काहीही शिल्लक न ठेवता
Completely

💡 अर्थ

जिस ज्ञान के प्राप्त होने से मन के सारे संशय पूरी तरह से समाप्त हो जाते हैं, वही सच्चा बोध है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जेव्हा मनुष्याच्या अंतःकरणात सद्गुरूंच्या कृपेने किंवा अभ्यासाने खरा 'बोध' (ज्ञान) प्राप्त होतो, तेव्हा त्याच्या मनातील सर्व प्रकारचे संशय, भीती आणि द्वैत भावना मुळासकट नष्ट होते. संशय हा माणसाच्या प्रगतीतील सर्वात मोठा अडथळा आहे, आणि केवळ शुद्ध ज्ञानच त्याला दूर करू शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या विषयाचे सखोल ज्ञान मिळते, तेव्हा त्याबद्दलचा आपला गोंधळ दूर होतो. उदाहरणार्थ, गणिताचे सूत्र नीट समजले की त्याबद्दलची भीती आणि शंका संपते.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज आत्मज्ञानामुळे मनातील संशयाची निवृत्ती कशी होते, याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 32

ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् । सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥

आणि जे हे न मानिती । अथवा निंदेसी प्रवर्तती । ते अज्ञानाचे सांगाती । नागवले जाणावे ॥

"And those who do not accept this, or engage in criticism, know them to be companions of ignorance and lost."

मानिती Verb
maniti
मानतात
accept or believe
निंदेसी Noun
nindesi
निंदेमध्ये
in criticism or mockery
प्रवर्तती Verb
pravartati
प्रवृत्त होतात
engage or indulge in
अज्ञानाचे Noun
ajnanache
अज्ञानाचे
of ignorance
सांगाती Noun
sangati
सोबती
companions
नागवले Adjective
nagavale
लुटले गेलेले किंवा फसलेले
robbed or lost
जाणावे Verb
janave
समजावे
should be known

💡 अर्थ

जो लोग इस उपदेश को नहीं मानते या इसकी निंदा करते हैं, उन्हें अज्ञान का साथी और पूरी तरह से नष्ट हुआ समझना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जे लोक अहंकारापोटी किंवा द्वेषामुळे ईश्वरी नियमांचा (निष्काम कर्मयोगाचा) अवमान करतात, ते स्वतःचेच नुकसान करून घेतात. अशा व्यक्ती विवेकापासून दूर जातात आणि अज्ञानाच्या अंधारात अडकतात. त्यांचे जीवन ध्येयहीन होते आणि ते आत्मज्ञानाच्या लाभापासून वंचित राहतात. हे लोक सत्याचा स्वीकार करण्याऐवजी त्याची निंदा करण्यात वेळ घालवतात, ज्यामुळे त्यांची अधोगती होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपण चांगल्या सल्ल्याची थट्टा केली किंवा नैतिक नियमांचे उल्लंघन केले, तर आपण प्रगती करू शकत नाही. उदाहरणार्थ, आरोग्याचे नियम न पाळणारा आणि शिस्तीची निंदा करणारा माणूस शेवटी स्वतःचेच नुकसान करून घेतो.

📌 संदर्भ

अहंकारामुळे जे लोक निष्काम कर्मयोगाचा मार्ग नाकारतात, त्यांच्या आध्यात्मिक अधोगतीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 262

ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते । सङ्गात्संजायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥

जैसा कां एखादा विषयी। विषयांतें मनीं वाहे पां ही। तैसाचि तोही। संगु उपजे॥

"Just as a sensualist carries the thoughts of sense-objects in his mind, in the same way, attachment is born."

विषयी Noun
Vishayi
भोगांची इच्छा करणारा
Sensualist or one who seeks pleasure
विषयांतें Noun
Vishayante
इंद्रियांच्या भोगांना
Objects of senses
मनीं Noun
Mani
मनामध्ये
In the mind
वाहे Verb
Vahe
चिंतन करतो किंवा वाहतो
Carries or contemplates
संगु Noun
Sangu
आसक्ती किंवा सोबत
Attachment or association
उपजे Verb
Upaje
निर्माण होते
Arises or is born

💡 अर्थ

जैसे कोई विषयी पुरुष विषयों का मन में चिंतन करता है, वैसे ही उसे उन विषयों के प्रति आसक्ति हो जाती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मानवी मनाचा स्वभाव असा आहे की ते ज्या गोष्टीचे सतत चिंतन करते, त्या गोष्टीशी त्याचे नाते जडते. जेव्हा एखादा मनुष्य इंद्रियांच्या भोगांचे (विषयांचे) मनात वारंवार स्मरण करतो, तेव्हा नकळतपणे त्या विषयाबद्दल त्याच्या मनात 'संग' म्हणजे आसक्ती निर्माण होते. ही आसक्तीच पुढे सर्व दुःखांचे आणि पतनाचे पहिले पाऊल ठरते. मनातील विचारांची शक्ती इतकी प्रबळ असते की केवळ चिंतनानेच माणूस बंधनात अडकू शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर आपण सतत नकारात्मक गोष्टींचा किंवा वाईट सवयींचा विचार केला, तर आपल्याला त्याची सवय लागते. उदाहरणार्थ, सतत मोबाईल गेम्सचा विचार केल्यास अभ्यासावरून लक्ष उडते. म्हणून नेहमी चांगल्या विचारांचा सराव करावा.

📌 संदर्भ

विषयांच्या चिंतनातून विनाशाची प्रक्रिया कशी सुरू होते, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा