शुक्रवार, 12 सप्टेंबर 2031
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 143

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्मेंचि न होती। जैं बुद्धीची व्याप्ती। आत्मरूपीं मिळे॥

"Therefore, actions are performed, but they do not become (binding) karma, when the pervasiveness of the intellect merges into the Self."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kījatī
केली जातात
Are performed
व्याप्ती Noun
Vyāptī
विस्तार किंवा बुद्धीचा कल
Pervasiveness or scope
आत्मरूपीं Noun
Ātmarūpīṃ
आत्मस्वरूपात
In the form of Self
मिळे Verb
Miḷē
एकरूप होते
Merges

💡 अर्थ

जेव्हा आपली बुद्धी आत्मस्वरूपात मिसळून जाते, तेव्हा आपण केलेली कामे ही बंधने निर्माण करणारी 'कर्मे' राहत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जेव्हा एखाद्या साधकाची बुद्धी आत्मज्ञानामध्ये स्थिर होते, तेव्हा त्याच्या हातून होणारी कर्मे ही केवळ शरीराची हालचाल ठरतात. ज्याप्रमाणे भाजलेले बी पुन्हा रुजत नाही, त्याप्रमाणे आत्मस्वरूपात विलीन झालेल्या बुद्धीने केलेली कर्मे फळ देत नाहीत. 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नष्ट झाल्यामुळे ती कर्मे त्याला संसाराच्या बंधनात अडकवू शकत नाहीत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, ते काम आपले कर्तव्य म्हणून केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न ठेवता काम करणे.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुषाची कर्मे त्याला कशी बाधत नाहीत, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 226

म्हणोनि कर्माचिया स्थिती । कर्माकर्मे न बाधती । जेथ अर्जुना हे प्रतीति । आरूढली ॥ २२६ ॥

"Therefore, in the state of action, one is not bound by karma or akarma, where, O Arjuna, this realization has been established."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कर्माचिया Noun
Karmāciyā
कर्माच्या
Of actions
बाधती Verb
Bādhatī
बाधणे किंवा अडथळा निर्माण करणे
To bind or obstruct
प्रतीति Noun
Pratīti
अनुभव किंवा साक्षात्कार
Realization or experience
आरूढली Verb
Ārūḍhalī
स्थिर झाली किंवा प्राप्त झाली
Established or attained

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, ज्याला हे आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला कर्माच्या कोणत्याही स्थितीमुळे किंवा कर्मा-अकर्मामुळे कोणतेही बंधन येत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जेव्हा साधकाला आत्मस्वरूपाची प्रचिती (अनुभव) येते, तेव्हा तो कर्माच्या बंधनातून मुक्त होतो. देहाद्वारे कर्मे घडत असली तरी, 'मी कर्ता नाही' ही जाणीव त्याच्या ठायी स्थिर झालेली असते. ज्याप्रमाणे स्वप्नातून जागे झाल्यावर स्वप्नातील संकटे माणसाला बाधत नाहीत, त्याप्रमाणे आत्मज्ञानी पुरुषाला कर्माची फळे किंवा कर्माचे दोष चिकटत नाहीत. ही स्थिती म्हणजे कर्मात असूनही अकर्माची स्थिती अनुभवणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे सर्व करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य पार पाडल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या मोठ्या प्रकल्पाचे यश मिळाल्यावर त्याचे श्रेय स्वतःकडे न घेता ते सर्वांच्या सहकार्याला दिल्यास मन शांत राहते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुषाला कर्माचे बंधन का लागत नाही, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 221

म्हणोनि समर्थें जे कीजे । तें इतरींही अनुष्ठिजे । तेंचि प्रमाण मानिजे । साधारणें ॥

"Therefore, whatever is done by the powerful, is practiced by others as well; that alone is accepted as the standard by common people."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the powerful or great person
अनुष्ठिजे Verb
Anuṣṭhijē
आचरणात आणले जाते
Practiced or followed
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
साधारणें Noun
Sādhāraṇēṃ
सामान्य लोकांनी
By common people

💡 अर्थ

म्हणून श्रेष्ठ माणसे जे काही करतात, त्याचेच इतर लोकही अनुकरण करतात. श्रेष्ठ लोक ज्या गोष्टीला प्रमाण मानतात, त्याचेच सामान्य लोक पालन करतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, समाजात जे प्रभावशाली किंवा श्रेष्ठ व्यक्ती असतात, त्यांच्या आचरणाचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. जर एखादा मोठा नेता, विद्वान किंवा घरातील मोठी व्यक्ती विशिष्ट पद्धतीने वागली, तर सामान्य लोक त्यालाच आदर्श मानतात आणि तसेच वागण्याचा प्रयत्न करतात. हे भगवद्गीतेतील 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या श्लोकाचे निरूपण आहे. म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे, कारण समाज त्यांचेच अनुकरण करत असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने आणि सत्याने वागली, तर मुले आपोआपच ती मूल्ये शिकतात. उदाहरणार्थ, पालकांनी वेळेचे पालन केल्यास मुलेही वक्तशीर होतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर होणारा परिणाम ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा