🕉️संस्कृत सुभाषित

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मसाक्षात्काराच्या अद्वैत स्थितीचे वर्णन करतात. ते आकाशाचे उदाहरण देतात - जर आकाशात आकाश मिळवले, तर ते वेगळे दिसत नाही, ते एकरूपच असते. त्याचप्रमाणे, जेव्हा साधकाला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा 'मी' (जीवात्मा) आणि 'परमात्मा' यांच्यातील भेद संपतो. तो स्वतःच्या मूळ चैतन्य स्वरूपात पूर्णपणे विलीन होतो. ही स्थिती द्वैतभाव नष्ट होऊन केवळ शुद्ध स्वरूपाचा अनुभव येण्याची आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण स्वतःला इतरांपेक्षा वेगळे किंवा श्रेष्ठ-कनिष्ठ समजतो, तेव्हा हा विचार करावा की आपण सर्व एकाच चैतन्याचा भाग आहोत. उदाहरणार्थ, रागाच्या वेळी स्वतःला शांत करण्यासाठी 'मी मूळचा शांत स्वरूपाचा आहे' हा विचार करणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून जीवात्मा आणि परमात्मा यांच्यातील अद्वैत स्थितीचे स्पष्टीकरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्काराच्या अद्वैत स्थितीचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, आत्मा हा इतका व्यापक आणि सर्वव्यापी आहे की त्याला जाणण्यासाठी कोणत्याही बाह्य साधनाची गरज नसते. ज्याप्रमाणे आकाश हे अनंत आहे आणि त्याला पकडण्यासाठी आकाशाचाच भाग वापरावा लागेल (जे अशक्य आहे कारण ते एकच आहे), तसेच आत्म्याला ओळखण्यासाठी स्वतःलाच स्वतःमध्ये विलीन करावे लागते. येथे ज्ञाता (जाणणारा) आणि ज्ञेय (ज्याला जाणायचे आहे) यांमधील भेद संपून जातो. ही स्थिती म्हणजे केवळ 'असणे' होय, जिथे आत्मा स्वतःच्याच प्रकाशात स्वतःला अनुभवतो.

दैनंदिन जीवनात आपण सुखासाठी बाहेरच्या वस्तूंवर अवलंबून असतो. ही ओवी शिकवते की खरे समाधान आपल्या आतच आहे. उदाहरणार्थ, जेव्हा आपण ध्यान करतो, तेव्हा आपण बाह्य जगाचा विचार सोडून स्वतःच्या अंतर्मनात डोकावतो, तेव्हा मिळणारी शांतता हीच 'स्वतःला स्वतःने मिळवणे' आहे.

संत ज्ञानेश्वर आत्मसाक्षात्काराच्या अशा स्थितीचे वर्णन करत आहेत जिथे शोधणारा आणि शोधले जाणारे यातील फरक मिटतो.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अविनाशी आणि अभेद्य स्वरूप स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, आत्मा हा भौतिक पदार्थांच्या पलीकडचा आहे. ज्याप्रमाणे आपण एखादी वस्तू शस्त्राने कापतो, तसे आत्म्याला कापता येत नाही कारण तो निराकार आहे. अग्नी त्याला स्पर्श करू शकत नाही, पाणी त्याला ओले करू शकत नाही आणि वारा त्याला सुकवू शकत नाही. थोडक्यात, निसर्गातील कोणतीही शक्ती आत्म्याचा नाश करू शकत नाही. हे आत्मतत्त्व शाश्वत आणि अनंत आहे, हेच अर्जुनाला समजावून सांगितले आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला शारीरिक किंवा मानसिक त्रास होतो, तेव्हा 'मी केवळ हे शरीर नसून एक अविनाशी आत्मा आहे' हा विचार केल्यास भीती आणि दुःख कमी होते. उदाहरणार्थ, एखाद्या प्रिय वस्तूचे नुकसान झाले तरी स्वतःचे आंतरिक धैर्य ढळू न देणे.

भगवद्गीतेतील श्लोकावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर महाराज आत्म्याचे अमरत्व अर्जुनाला पटवून देत आहेत.