🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ कर्म करू नये, तर ते 'उचित' म्हणजे आपल्या अधिकारानुसार आणि परिस्थितीनुसार योग्य असावे. असे कर्म करताना त्यातून नैतिक मूल्यांचे किंवा धर्माचे उल्लंघन होणार नाही याची काळजी घ्यावी. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ते कर्म ओझे न मानता अत्यंत प्रेमाने आणि विहित नियमांचे (यथाविधी) पालन करून करावे. जेव्हा कर्म अशा निस्पृह आणि प्रेमळ भावनेने केले जाते, तेव्हा ते बंधनास कारणीभूत न ठरता मोक्षाचा मार्ग बनते.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना, उदा. अभ्यास किंवा नोकरी, ती केवळ जबाबदारी म्हणून न करता आवडीने आणि प्रामाणिकपणे नियमांचे पालन करून करावी.

स्वधर्माचे आचरण कसे करावे, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज कर्माची पद्धत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत प्रसन्न चित्ताचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याचे अंतःकरण आत्मप्रसादाने (प्रसन्नतेने) भरलेले असते, त्याच्या जीवनातील सर्व दुःखांचा समूह एका क्षणात नष्ट होतो. यासाठी त्यांनी गंगेचे उदाहरण दिले आहे. ज्याप्रमाणे गंगेचा वेगवान आणि खळबळणारा प्रवाह समुद्रात विलीन झाल्यावर पूर्णपणे शांत होतो आणि समुद्राशी एकरूप होतो, त्याचप्रमाणे प्रसन्न बुद्धी परमात्म्यात स्थिर होते आणि सर्व सांसारिक क्लेश संपतात.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो, तेव्हा मन शांत ठेवणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, जर परीक्षेत कठीण प्रश्न आला, तर घाबरून न जाता शांत मनाने विचार केल्यास उत्तर आठवते आणि भीतीचे दुःख दूर होते.

प्रसन्न चित्त प्राप्त झाल्यावर मनुष्याच्या दुःखांचा नाश कसा होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेच्या १८ व्या श्लोकाचे निरूपण करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य देहाने कर्मे करत असतानाही 'मी कर्ता नाही' या भावनेने कर्मात अकर्म पाहतो आणि जो कर्मे सोडून बसला असूनही मनात कर्माचे संकल्प-विकल्प करतो (म्हणजेच अकर्मात कर्म पाहतो), तोच खरा ज्ञानी होय. आत्मज्ञानामुळे ज्याचा अहंकार नष्ट झाला आहे, तोच कर्माच्या बंधनातून मुक्त होतो.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ, एखाद्या मोठ्या प्रकल्पाचे यश मिळाल्यावर त्याचे श्रेय स्वतःकडे न घेता ते सर्वांच्या सहकार्याला देणे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील सूक्ष्म भेद समजावून सांगत आहेत, ज्याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.