←
मंगळवार, 15 जुलै 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 1

तंव अर्जुन म्हणे देवा । जरी हा विचारु बरवा । तरी मज कां या कवा । झुंजविसी ॥

"Then Arjuna said, O Lord, if this path of knowledge is better, then why do you engage me in this battle?"

तंव Adverb
Tanva
तेव्हा
Then
बरवा Adjective
Barava
चांगला किंवा श्रेष्ठ
Good or Superior
विचारु Noun
Vicharu
विचार किंवा मत
Thought or Opinion
झुंजविसी Verb
Jhunjavisi
युद्ध करायला लावतोस
Making me fight
कवा Adverb
Kava
कशासाठी किंवा का
Why or for what

💡 अर्थ

तेव्हा अर्जुन म्हणाला, हे देवा, जर तुम्हाला हा ज्ञानाचा मार्गच श्रेष्ठ वाटतो, तर मग मला या भयंकर युद्धात का ढकलत आहात?

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या तिसऱ्या अध्यायाच्या सुरुवातीला अर्जुन श्रीकृष्णाला प्रश्न विचारतो. दुसऱ्या अध्यायात भगवंतांनी 'स्थितप्रज्ञ' आणि 'बुद्धी'चे महत्त्व सांगितले होते. अर्जुनाला असे वाटले की जर ज्ञान किंवा बुद्धी श्रेष्ठ आहे, तर मग कर्म (युद्ध) करण्याची काय गरज? तो गोंधळलेला आहे आणि विचारतोय की जर ज्ञानमार्ग चांगला आहे, तर मला या हिंसक कर्मात का गुंतवत आहात? हा प्रश्न कर्मयोगाच्या विवेचनाचा पाया ठरतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला दोन चांगल्या पर्यायांपैकी एक निवडताना गोंधळ होतो, तेव्हा आपण आपल्या मार्गदर्शकाला स्पष्ट प्रश्न विचारला पाहिजे. उदाहरण: अभ्यासासाठी कोणता विषय निवडावा हे न समजल्यास शिक्षकांना विचारणे.

📌 संदर्भ

दुसऱ्या अध्यायात बुद्धीचे महत्त्व ऐकल्यानंतर अर्जुन गोंधळला आहे. जर ज्ञान श्रेष्ठ आहे, तर मग युद्ध का करावे, असा प्रश्न तो विचारतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 178

म्हणोनि कर्म तें अकर्म । आणि अकर्मींचि कर्म । हें जयासी सुवर्म । ठाउवें जालें ॥ १७८ ॥

म्हणोनि कर्म ते अकर्म । आणि अकर्मीच कर्म । हे ज्याला सुवर्म । ठाऊक झाले ॥

"Therefore, he who has understood the secret of action in inaction and inaction in action."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action
अकर्म Noun
Akarma
कर्माचा अभाव किंवा निष्कामता
Inaction or selfless action
सुवर्म Noun
Suvarma
उत्तम रहस्य किंवा मर्म
Deep secret or essence
ठाउवें Verb
Thauve
माहित असणे किंवा ज्ञात होणे
Known

💡 अर्थ

म्हणून कर्मामध्ये अकर्म आणि अकर्मामध्ये कर्म, हे ज्याला नीट समजले आहे, तोच खरा ज्ञानी आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेतील एका अत्यंत गहन तत्त्वाचे स्पष्टीकरण देतात. जो मनुष्य कर्म करत असतानाही 'मी कर्ता नाही' या भावनेने (अकर्म) राहतो आणि केवळ शरीर शांत असूनही मनात कर्माचे विचार असणे (अकर्मात कर्म) ओळखतो, त्यालाच कर्माचे खरे मर्म समजले आहे. हे आत्मज्ञानाचे लक्षण आहे जिथे मनुष्य फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य पार पाडतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य पार पाडणे म्हणजे कर्मात अकर्म पाहणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या समाजसेवकाने प्रसिद्धीची हाव न धरता केलेली मदत हे कर्मातील अकर्म आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांनी सांगितलेल्या कर्मातील अकर्म आणि अकर्मातील कर्म या सिद्धांताचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 208

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैसा सूर्यु न शिवे राती। तैसे होय॥

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण ती कर्तेपणाला येत नाहीत; ज्याप्रमाणे सूर्य रात्रीला स्पर्श करत नाही, त्याप्रमाणे हे होते.

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not lead to the sense of being the doer; just as the sun is never touched by the night, so it is."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kījatī
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartēpaṇā
कर्तेपणाचा भाव / अहंकार
Sense of doership
सूर्यु Noun
Sūryu
सूर्य
Sun
शिवे Verb
Śivē
स्पर्श करणे
To touch
राती Noun
Rātī
रात्र
Night

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे केली तरी त्या कर्मांचा अभिमान (मी केले असे वाटणे) राहत नाही. ज्याप्रमाणे सूर्याला कधीच रात्र माहीत नसते, तसेच हे आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, आत्मज्ञानी पुरुष सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हे कर्म करत आहे' असा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे सूर्य हा प्रकाशाचा स्रोत आहे आणि त्याच्या अस्तित्वामुळे रात्र कधीच त्याच्या समोर येऊ शकत नाही, त्याचप्रमाणे ज्ञानी माणसाची कर्मे त्याला चिकटत नाहीत. तो कर्मांच्या फळांपासून आणि बंधनांपासून पूर्णपणे मुक्त असतो, कारण त्याच्या कर्मात 'मी' पणाचा अभाव असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण अभ्यास करताना किंवा घरातील कामे करताना 'मी खूप काम केले' असा गर्व न करता, ते आपले कर्तव्य समजून आनंदाने करावे. उदाहरण: परीक्षेत यश मिळाल्यावर 'मीच हुशार आहे' असे न म्हणता, 'हा माझ्या मेहनतीचा आणि गुरूंच्या आशीर्वादाचा भाग आहे' असे मानणे.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी व्यक्ती कर्माच्या बंधनातून कशी मुक्त राहते आणि कर्माचा अहंकार कसा सोडते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा