←
शुक्रवार, 11 जुलै 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 16

ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः । तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम् ॥

जैं अज्ञान हें समूळ फिटे । तैं भ्रांतीचें पटल तुटे । मग आत्मज्ञान प्रगटे । सूर्यासारिखें ॥

"When ignorance is completely removed, the veil of delusion breaks; then self-knowledge manifests like the sun."

अज्ञान Noun
Ajnana
अविद्या किंवा अज्ञान
Ignorance
समूळ Adverb
Samula
मुळासकट किंवा पूर्णपणे
Completely from the root
भ्रांती Noun
Bhranti
भ्रम किंवा चुकीची समजूत
Delusion or illusion
पटल Noun
Patala
पडदा किंवा आवरण
Veil or layer
प्रगटे Verb
Pragate
प्रकट होते किंवा उजेडात येते
Manifests or appears
आदित्यवत् Adverb
Adityavat
सूर्याप्रमाणे
Like the sun

💡 अर्थ

ज्यांचे अज्ञान आत्मज्ञानाने नष्ट झाले आहे, त्यांचे ते ज्ञान सूर्याप्रमाणे त्या परमात्म्याला प्रकाशित करते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधार पूर्णपणे नाहीसा होतो आणि सर्व सृष्टी स्पष्ट दिसू लागते, त्याचप्रमाणे जेव्हा मनुष्याच्या अंतःकरणात आत्मज्ञानाचा उदय होतो, तेव्हा अज्ञानाचा पडदा कायमचा फाटतो. हे ज्ञान केवळ स्वतःलाच ओळखत नाही, तर ते त्या परब्रह्माचे दर्शन घडवते. अज्ञान असेपर्यंतच माणसाला 'मी' आणि 'माझे' असा भ्रम असतो, पण ज्ञानाच्या प्रकाशात सर्वत्र एकच परमात्मा दिसू लागतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा गैरसमजातून वागतो. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून आपण घाबरतो, पण जेव्हा टॉर्चचा प्रकाश (ज्ञान) पडतो, तेव्हा भीती नष्ट होते. तसेच, जीवनातील दु:ख हे अज्ञानामुळे असते, सत्याचा शोध घेतल्यास शांती मिळते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अज्ञानाचा नाश करण्यासाठी आत्मज्ञानाचे महत्त्व अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 364

जैसा जळचरा जळीं । सर्वथा विसांवा मिळे तये काळीं । तैसा तो आत्मबोधीं निहाळीं । निवांत होय ॥

"As the aquatic creature finds total repose in the water, so does he (the wise one) become tranquil in the realization of the Self."

जळचरा Noun
Jalachara
पाण्यात राहणारा प्राणी (मासा)
Aquatic creature (fish)
विसांवा Noun
Visanva
विश्रांती किंवा सुख
Rest or repose
मिळे Verb
Mile
प्राप्त होतो
Obtains or receives
आत्मबोधीं Noun
Atmabodhi
आत्मज्ञानामध्ये
In self-knowledge
निवांत Adjective
Nivant
अत्यंत शांत
Completely peaceful

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे पाण्यात राहणाऱ्या माशाला पाण्यात गेल्यावर पूर्ण विश्रांती आणि सुख मिळते, त्याप्रमाणे ज्ञानी पुरुष आत्मज्ञानामध्ये स्थिर झाला की त्याला खरी शांती मिळते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा) मानसिक स्थितीचे सुंदर वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे जलचर प्राणी पाण्याचा त्याग करून जगू शकत नाही आणि पाण्यात गेल्यावरच त्याला सुरक्षितता व विश्रांती मिळते, त्याचप्रमाणे ज्याला आत्मसाक्षात्कार झाला आहे, असा पुरुष जेव्हा आपल्या अंतरात्म्यात लीन होतो, तेव्हाच त्याला जगातील सर्व त्रासांपासून मुक्ती मिळून 'निवांत' अवस्था प्राप्त होते. बाह्य जगातील विषय त्याला विचलित करू शकत नाहीत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला खूप ताण येतो, तेव्हा आपण बाहेर उपाय शोधण्यापेक्षा थोडा वेळ शांत बसून स्वतःच्या मनाचा कानोसा घेतला पाहिजे. उदाहरण: परीक्षेच्या वेळी मनात भीती असेल तर डोळे मिटून स्वतःवर विश्वास ठेवल्यास माशाप्रमाणे आपल्यालाही मनात शांती मिळते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाला शांती कशी लाभते, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज जलचराचे उदाहरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 227

म्हणौनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे अधर्म । तेथ विवेकें सप्रेम । वर्तत जावें ॥ २२७ ॥

"Therefore, perform that which is appropriate action, ensuring it does not lead to unrighteousness; act therein with discernment and love."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Prescribed
कर्म Noun
Karma
कार्य / कर्तव्य
Action / Duty
अधर्म Noun
Adharma
पाप / अयोग्य वर्तन
Unrighteousness
विवेकें Adverb
Viveke
विचारपूर्वक / सारासार विचाराने
With discernment
सप्रेम Adverb
Saprema
प्रेमाने / आवडीने
With love / devotion
वर्तत Verb
Vartata
वागणे / आचरण करणे
Behaving / Acting

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य काम आहे आणि जे केल्याने पाप लागत नाही, ते काम विचारपूर्वक आणि आनंदाने करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने नेहमी आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य (उचित कर्म) पार पाडले पाहिजे. कर्म करताना ते केवळ ओझे म्हणून न करता, त्यामागील शास्त्रशुद्ध विचार (विवेक) आणि ईश्वराप्रती किंवा कर्तव्याप्रती असलेले प्रेम (सप्रेम) ठेवून करावे. ज्या कर्मामुळे अधर्म घडतो किंवा समाजाचे अहित होते, ते टाळावे. विवेकाचा वापर करून योग्य आणि अयोग्य यातील फरक ओळखून कर्माचे आचरण करणे हाच खरा कर्मयोग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना, उदा. अभ्यास करताना, ते केवळ परीक्षेसाठी न करता 'ज्ञान मिळवणे हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने आणि आवडीने करावे. चुकीच्या मार्गाने यश मिळवण्याचा प्रयत्न टाळावा.

📌 संदर्भ

साधकाने संसारात राहून आपली कर्तव्ये कशी पार पाडावीत, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा