←
शुक्रवार, 20 जून 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 146

म्हणोनि जे जे उचित। आणि अवसरें पावे प्राप्त। तें कर्म न संडीं गा निभ्रांत। विहित म्हणोनि॥

"Therefore, whatever is appropriate and comes to you in due course, do not abandon that prescribed duty, undoubtedly."

उचित Adjective
Uchit
योग्य किंवा रास्त
Appropriate or right
अवसरें Adverb
Avasare
वेळेनुसार किंवा प्रसंगानुसार
According to the occasion or time
निभ्रांत Adverb
Nibhrant
नि:संशयपणे किंवा खात्रीने
Without doubt or certainly
विहित Adjective
Vihit
शास्त्राने सांगितलेले किंवा विहित केलेले कर्तव्य
Prescribed duty
संडीं Verb
Sandi
टाकू नकोस किंवा सोडू नकोस
Do not abandon or discard

💡 अर्थ

म्हणून जे काम योग्य आहे आणि जे वेळानुसार तुझ्यासमोर आले आहे, ते तुझे कर्तव्य समजून कधीही सोडू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात जे जे कर्म योग्य (उचित) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार किंवा वेळेनुसार (अवसरें) आपल्या वाट्याला आले आहे, त्याचा त्याग करू नये. ते कर्म 'विहित' म्हणजे शास्त्राने सांगितलेले आपले कर्तव्य आहे, असे मानून ते नि:संशयपणे पूर्ण करावे. कर्मापासून पळ काढणे हा मार्ग नसून, प्राप्त कर्तव्य निष्ठेने पार पाडणे हाच खरा परमार्थ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखादा विद्यार्थी आहे, तर वेळेवर अभ्यास करणे हे त्याचे 'उचित' आणि 'विहित' कर्म आहे. आळस करून ते टाळण्याऐवजी, ते आपले कर्तव्य मानून पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचा अवलंब करणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज प्राप्त परिस्थितीनुसार येणाऱ्या कर्तव्याचे पालन करणे हेच कसे महत्त्वाचे आहे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 211

तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥

म्हणोनि अर्जुना हें पाहीं । जयाचें अंतःकरण स्थिरावले ठायीं । तोचि पूर्णप्रज्ञु या लोकीं जाणावा ॥ २११ ॥

"Therefore, O Arjuna, observe this; he whose heart is stabilized in its place, he alone should be known as one of perfect wisdom in this world."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
अंतःकरण Noun
Antahkaran
मन किंवा अंतरात्मा
Mind or inner self
स्थिरावले Verb
Sthiravale
स्थिर झाले
Stabilized
पूर्णप्रज्ञु Noun
Purnaprajnu
ज्याची बुद्धी पूर्णपणे स्थिर आहे असा
One with perfect wisdom
लोकीं Noun
Loki
या जगात
In this world

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, ज्याचे मन आणि बुद्धी एका ठिकाणी स्थिर झाली आहे, त्यालाच या जगात खरा ज्ञानी किंवा स्थिरबुद्धी समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'स्थितप्रज्ञ' व्यक्तीची ओळख करून देतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे कासव आपले अवयव स्वतःच्या कवचात ओढून घेते, त्याप्रमाणे जो साधक आपली इंद्रिये विषयांच्या ओढीपासून पूर्णपणे आवरून धरतो, त्याचे चित्त परमात्मस्वरूपी स्थिर होते. बाह्य जगातील सुख-दु:खाचा किंवा मोहाचा त्याच्या मनावर कोणताही परिणाम होत नाही. अशा व्यक्तीची बुद्धी ढळत नाही, म्हणून त्याला 'पूर्णप्रज्ञ' किंवा 'स्थितप्रज्ञ' म्हटले जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला खूप राग येतो किंवा आपण खूप आनंदी होतो, तेव्हा आपल्या भावनांवर नियंत्रण ठेवणे म्हणजे बुद्धी स्थिर ठेवणे होय. उदाहरणार्थ, परीक्षेत अपयश आले तरी खचून न जाता शांतपणे आपल्या चुका शोधून पुन्हा प्रयत्न करणे हीच स्थिर बुद्धी आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्थिर बुद्धीचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 210

जैसा गगनीं गगनु लोपे । कीं तो गगनींचि असे रूपें । तैसा मी मजचि स्वरूपें । संचरलों असे ॥ २१० ॥

जैसा गगनीं गगनु लोपे । कीं तो गगनींचि असे रूपें । तैसा मी मजचि स्वरूपें । संचरलों असे ॥

"As space dissolves into space, or remains as space itself, so have I pervaded my own self with my own form."

गगनीं Noun
Gagani
आकाशात
In the sky/space
लोपे Verb
Lope
विलीन होणे
Dissolves or merges
स्वरूपें Noun
Swarupe
स्वतःच्या रूपात
In one's own form
संचरलों Verb
Sancharalo
व्यापलेला किंवा सामावलेला
Pervaded or entered
तैसा Adverb
Taisa
त्याप्रमाणे
In that manner

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे आकाशात आकाश मिसळले तरी ते आकाशच राहते, त्याप्रमाणे मी माझ्या स्वतःच्या स्वरूपातच सामावलेला आहे.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मसाक्षात्काराच्या अद्वैत स्थितीचे वर्णन करतात. ते आकाशाचे उदाहरण देतात - जर आकाशात आकाश मिळवले, तर ते वेगळे दिसत नाही, ते एकरूपच असते. त्याचप्रमाणे, जेव्हा साधकाला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा 'मी' (जीवात्मा) आणि 'परमात्मा' यांच्यातील भेद संपतो. तो स्वतःच्या मूळ चैतन्य स्वरूपात पूर्णपणे विलीन होतो. ही स्थिती द्वैतभाव नष्ट होऊन केवळ शुद्ध स्वरूपाचा अनुभव येण्याची आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण स्वतःला इतरांपेक्षा वेगळे किंवा श्रेष्ठ-कनिष्ठ समजतो, तेव्हा हा विचार करावा की आपण सर्व एकाच चैतन्याचा भाग आहोत. उदाहरणार्थ, रागाच्या वेळी स्वतःला शांत करण्यासाठी 'मी मूळचा शांत स्वरूपाचा आहे' हा विचार करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून जीवात्मा आणि परमात्मा यांच्यातील अद्वैत स्थितीचे स्पष्टीकरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा