मंगळवार, 20 मे 2031
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 32

जेथ आत्मानुभवु थिरावला । तोचि योगु पूर्ण जाहला । मग कर्माचा ठावो पुसला । आपोआप ॥

"Where the experience of the Self has become steady, that Yoga alone is complete; then the trace of Karma is automatically erased."

जेथ Adverb
Jetha
जेथे
Where
आत्मानुभवु Noun
Atmanubhavu
आत्मसाक्षात्कार
Self-realization
थिरावला Verb
Thiravala
स्थिर झाला
Became steady
पूर्ण Adjective
Purna
संपूर्ण
Complete
ठावो Noun
Thavo
अस्तित्व किंवा पत्ता
Trace or existence
पुसला Verb
Pusala
मिटला किंवा नाहीसा झाला
Erased or vanished

💡 अर्थ

जब आत्म-अनुभव स्थिर हो जाता है, तब वह योग पूर्ण हो जाता है; फिर कर्म का अस्तित्व अपने आप मिट जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत योगाच्या पूर्णत्वाचे लक्षण सांगत आहेत. जेव्हा साधकाला 'मी देह नसून आत्मा आहे' हा अनुभव केवळ बुद्धीने नाही तर प्रत्यक्ष अनुभूतीने स्थिर होतो, तेव्हा तो योग सिद्ध झाला असे मानले जाते. अशा अवस्थेत साधक कर्माच्या पलीकडे जातो. त्याला कर्माची फळे किंवा बंधने बाधत नाहीत, कारण त्याचे 'मी करतो' हे कर्तृत्व संपलेले असते. आत्मज्ञानामुळे कर्माचे अस्तित्वच पुसले जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण एखादे काम पूर्ण एकाग्रतेने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा आपल्याला त्या कामाचा ताण जाणवत नाही. उदा. अभ्यास करताना जर आपण विषयाशी एकरूप झालो, तर थकवा जाणवत नाही आणि कर्माचे ओझे वाटत नाही.

📌 संदर्भ

श्रीज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानामुळे कर्माची बंधने कशी सुटतात आणि योगाची पूर्णता कशी होते, याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 23

हे शब्दब्रह्म अशेषा । जेथूनि प्रसवले सुवेषा । तेथूनि हे मतिलेषा । लाभु जाहला ॥ २३ ॥

"From where the entire Shabdabrahma (Vedas) manifested in a beautiful form, from that same source, this trace of intellect has gained its light."

शब्दब्रह्म Noun
Shabdabrahma
वेद किंवा ईश्वरी वाणी
The Vedas or divine sound
अशेषा Adjective
Ashesha
संपूर्ण किंवा काहीही शिल्लक न ठेवता
Entire or without remainder
प्रसवले Verb
Prasavale
निर्माण झाले किंवा जन्मले
Originated or manifested
सुवेषा Adjective
Suvesha
सुंदर रूपाने
In a beautiful form
मतिलेषा Noun
Matilesha
बुद्धीचा अल्प अंश
A small trace of intellect
लाभु Noun
Labhu
प्राप्ती किंवा फायदा
Gain or benefit

💡 अर्थ

जिस स्थान से संपूर्ण वेदों की सुंदर रूप में उत्पत्ति हुई, उसी स्रोत से मेरी बुद्धि को यह थोड़ा सा ज्ञान प्राप्त हुआ है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सद्गुरूंच्या किंवा त्या मूळ परमतत्त्वाच्या अगाध सामर्थ्याचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, ज्या परमतत्त्वापासून संपूर्ण वेदांची (शब्दब्रह्माची) निर्मिती झाली, त्याच अफाट ज्ञानसागरातून माझ्या अल्प बुद्धीला हे ज्ञानेश्वरी रचण्याचे स्फुरण मिळाले आहे. हे ज्ञान माझे स्वतःचे नसून त्या मूळ स्रोताचा तो एक छोटासा अंश आहे, अशी अत्यंत नम्र भावना ते येथे व्यक्त करतात. हे गुरूकृपेचे महत्त्व अधोरेखित करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला मिळणारे यश किंवा ज्ञान हे केवळ आपले नसून ते आपल्या गुरूंच्या किंवा मोठ्या शक्तीच्या मार्गदर्शनाचा भाग आहे, ही नम्रता बाळगावी. उदाहरण: परीक्षेत उत्तम गुण मिळाल्यावर, ते शिक्षकांनी दिलेल्या ज्ञानाचा अंश आहे हे मान्य करणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या सुरुवातीला मंगलाचरणात संत ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाच्या मूळ स्रोताचे (गुरूंचे) स्तवन करत आहेत आणि आपली बुद्धी त्याच प्रकाशाचा एक अंश असल्याचे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 120

म्हणोनि उचितें कर्मे । आचरावीं मनोधर्मे । जेणें पाविजे परमे । पुरुषार्थासी ॥ १२० ॥

"Therefore, perform the appropriate duties with a focused mind, by which the supreme goal of life is attained."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचितें Adjective
Ucitēṁ
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
आचरावीं Verb
Ācarāvīṁ
करावीत किंवा आचरणात आणावीत
Should perform
मनोधर्मे Adverb
Manōdharmē
मनापासून किंवा चित्त लावून
With full heart or mind
पाविजे Verb
Pāvijē
प्राप्त होते
Is attained
पुरुषार्थासी Noun
Puruṣार्थासी
परम ध्येयाला किंवा मोक्षाला
To the ultimate goal or salvation

💡 अर्थ

इसलिए, मनुष्य को अपने उचित कर्तव्यों का पालन मन लगाकर करना चाहिए, जिससे परम पुरुषार्थ (मोक्ष) की प्राप्ति हो सके।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या स्वधर्मानुसार प्राप्त झालेली विहित कर्मे अत्यंत निष्ठेने आणि एकाग्र चित्ताने केली पाहिजेत. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर उलट ते आपल्याला मोक्षाच्या (परम पुरुषार्थाच्या) मार्गावर घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाकडे आपले कर्तव्य म्हणून पहावे. परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा, दररोजचा अभ्यास मनापासून केल्यास यश नक्कीच मिळते.

📌 संदर्भ

परम पुरुषार्थ प्राप्त करण्यासाठी विहित कर्मांचे महत्त्व ज्ञानेश्वर महाराज सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा