←
मंगळवार, 25 मार्च 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 372

म्हणोनि अर्जुना हें जाणावें । जे इंद्रियें दमिलीं असावीं । मग स्थैर्य पाविजे स्वभावें । आत्मबोधीं ॥ ३७२ ॥

"Therefore, Arjuna, know this: the senses must be subdued. Then, one naturally attains stability in the knowledge of the Self."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये व कर्मेंद्रिये
Senses
दमिलीं Verb
Damili
जिंकलेली किंवा ताब्यात असलेली
Subdued or controlled
स्थैर्य Noun
Sthairya
स्थिरता
Stability
आत्मबोधीं Noun
Atmabodhi
आत्मज्ञानामध्ये
In self-realization

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, हे लक्षात घे की इंद्रियांवर ताबा मिळवला पाहिजे. त्यानंतरच आत्मज्ञानामध्ये सहजपणे स्थिरता प्राप्त होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जोपर्यंत मनुष्य आपल्या इंद्रियांवर पूर्ण नियंत्रण मिळवत नाही, तोपर्यंत त्याचे चित्त स्थिर होऊ शकत नाही. इंद्रिये ही चंचल असतात आणि ती मनाला सतत बाह्य विषयांकडे खेचतात. जेव्हा साधक अभ्यासाने आणि वैराग्याने या इंद्रियांना जिंकतो, तेव्हा त्याला आत्मस्वरूपाचा बोध होतो. ही स्थिरता कोणत्याही दबावाखाली नसून ती स्वभावातच भिनलेली असते, ज्यामुळे साधक विचलित होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात मोबाईल किंवा सोशल मीडियाच्या अतिवापरावर नियंत्रण ठेवणे म्हणजे इंद्रियदमन होय. जेव्हा आपण या बाह्य आकर्षणांवर ताबा मिळवतो, तेव्हाच आपण अभ्यासात किंवा कामात एकाग्र होऊन प्रगती करू शकतो.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ अवस्था प्राप्त करण्यासाठी इंद्रियांवर विजय मिळवणे किती आवश्यक आहे, हे श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 99

म्हणोनि तूं अर्जुना | याचि एका कारणा | सांडूनि सर्व कल्पना | स्वधर्मीं राहे ||

"Therefore, O Arjuna, for this reason alone, casting aside all imaginations, remain fixed in your own duty."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून / सोडून
Abandoning / Leaving
कल्पना Noun
Kalpana
शंका किंवा तर्क
Imaginations or Doubts
स्वधर्मीं Noun
Swadharmi
स्वतःच्या कर्तव्यात
In one's own duty
राहे Verb
Rahe
स्थिर राहा
Remain / Stay

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू सर्व शंका आणि मनातले विचार सोडून देऊन आपल्या कर्तव्यात (स्वधर्मात) स्थिर राहा.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला उपदेश करतात की, मनातील सर्व संभ्रम, फळाची आशा आणि तर्क-वितर्क बाजूला सारून, जे आपले विहित कर्तव्य आहे, त्यातच मग्न राहावे. कर्म करणे हेच आपले ध्येय असावे, कारण कर्माचा त्याग करणे शक्य नाही, म्हणून ते निस्पृहपणे करणेच श्रेयस्कर आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची किंवा भविष्याची चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला मनातील सर्व कल्पना आणि शंका सोडून स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन करण्याचा सल्ला देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 23

म्हणोनि कर्म सांडिजे । तरी हे केविं घडिजे । जे शरीरचि न होइजे । आपणयां ॥ २३ ॥

"Therefore, if action is to be abandoned, how can it happen? For we cannot exist without a body."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sandije
सोडावे
To be abandoned
केविं Adverb
Kevim
कसे
How
घडिजे Verb
Ghadije
घडणे / शक्य होणे
To happen / To be possible
शरीरचि Noun
Sharirachi
शरीरच
The body itself
आपणयां Pronoun
Apanaya
आपल्याला
To ourselves

💡 अर्थ

म्हणून कर्म सोडून द्यावे असे म्हटले, तर ते कसे शक्य आहे? जोपर्यंत आपल्याला हे शरीर आहे, तोपर्यंत कर्म टाळता येत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या अपरिहार्यतेबद्दल सांगतात. ते म्हणतात की, जर कोणी ठरवले की मी सर्व कर्मे सोडून देईन, तर ते प्रत्यक्षात अशक्य आहे. जोपर्यंत जीवात्मा शरीरात वास करतो, तोपर्यंत शरीराच्या नैसर्गिक गरजा आणि हालचाली (जसे की श्वास घेणे, पाहणे, ऐकणे) ही सुद्धा कर्मेच आहेत. देह धारण केल्यावर कर्माचा पूर्ण त्याग करणे तांत्रिकदृष्ट्या अशक्य आहे, कारण देह असणे हीच एक क्रिया आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण कितीही आळस केला किंवा 'मी काहीच करणार नाही' असे म्हटले, तरी जगण्यासाठी आपल्याला काही ना काही कृती करावीच लागते. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यास करायचे टाळले तरी त्याचे जेवणे, फिरणे किंवा विचार करणे ही कर्मे सुरूच राहतात. म्हणून कर्माचा कंटाळा न करता ती योग्य भावनेने पार पाडावीत.

📌 संदर्भ

देहधारी मनुष्याला कर्म टाळणे का अशक्य आहे, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा