←
रविवार, 02 मार्च 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 210

जैसा गगनीं गगनु लोपे । कीं तो गगनींचि असे रूपें । तैसा मी मजचि स्वरूपें । संचरलों असे ॥ २१० ॥

जैसा गगनीं गगनु लोपे । कीं तो गगनींचि असे रूपें । तैसा मी मजचि स्वरूपें । संचरलों असे ॥

"As space dissolves into space, or remains as space itself, so have I pervaded my own self with my own form."

गगनीं Noun
Gagani
आकाशात
In the sky/space
लोपे Verb
Lope
विलीन होणे
Dissolves or merges
स्वरूपें Noun
Swarupe
स्वतःच्या रूपात
In one's own form
संचरलों Verb
Sancharalo
व्यापलेला किंवा सामावलेला
Pervaded or entered
तैसा Adverb
Taisa
त्याप्रमाणे
In that manner

💡 अर्थ

जैसे आकाश आकाश में विलीन हो जाता है और वह आकाश ही रहता है, वैसे ही मैं अपने निज स्वरूप में समाया हुआ हूँ।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मसाक्षात्काराच्या अद्वैत स्थितीचे वर्णन करतात. ते आकाशाचे उदाहरण देतात - जर आकाशात आकाश मिळवले, तर ते वेगळे दिसत नाही, ते एकरूपच असते. त्याचप्रमाणे, जेव्हा साधकाला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा 'मी' (जीवात्मा) आणि 'परमात्मा' यांच्यातील भेद संपतो. तो स्वतःच्या मूळ चैतन्य स्वरूपात पूर्णपणे विलीन होतो. ही स्थिती द्वैतभाव नष्ट होऊन केवळ शुद्ध स्वरूपाचा अनुभव येण्याची आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण स्वतःला इतरांपेक्षा वेगळे किंवा श्रेष्ठ-कनिष्ठ समजतो, तेव्हा हा विचार करावा की आपण सर्व एकाच चैतन्याचा भाग आहोत. उदाहरणार्थ, रागाच्या वेळी स्वतःला शांत करण्यासाठी 'मी मूळचा शांत स्वरूपाचा आहे' हा विचार करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून जीवात्मा आणि परमात्मा यांच्यातील अद्वैत स्थितीचे स्पष्टीकरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 223

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरावे हेचि परम । येणे पाविजे मोक्षधाम । नि:संशयो ॥ २२३ ॥

"Therefore, perform the appropriate duty as the highest goal; through this, one undoubtedly reaches the abode of liberation."

उचित Adjective
uchit
योग्य किंवा विहित
proper or appropriate
आचरावे Verb
acharave
आचरण करावे किंवा पाळावे
should practice or perform
परम Adjective
param
सर्वोच्च किंवा श्रेष्ठ
supreme or highest
पाविजे Verb
pavije
प्राप्त होते
is attained
मोक्षधाम Noun
mokshadham
मुक्तीचे स्थान
abode of liberation
नि:संशयो Adverb
nihsanshayo
शंका नसलेले किंवा नक्कीच
undoubtedly

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित कर्म है, उसे ही श्रेष्ठ मानकर आचरण करना चाहिए। इससे निश्चित ही मोक्ष की प्राप्ति होती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने फळाची आशा न धरता केवळ आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडणे हेच सर्वात श्रेष्ठ कार्य आहे. जेव्हा आपण आपले कर्म 'परम' म्हणजे ईश्वरी सेवा मानून करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, तर उलट मोक्षाचा मार्ग मोकळा करते. यात तिळमात्र शंका नाही की निष्काम कर्म हेच मुक्तीचे साधन आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी केवळ मार्कांसाठी न शिकता ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास करणे हे त्यांचे 'उचित कर्म' आहे. अशा निष्ठेने केलेल्या कर्मामुळे यश आणि मानसिक शांती (मोक्ष) नक्कीच मिळते.

📌 संदर्भ

स्वधर्माचे पालन आणि निष्काम कर्म केल्याने मोक्ष कसा प्राप्त होतो, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 160

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्मातें न संडीं पां | परि फळाची वासना | सांडूनि करीं ||

"Therefore, O Arjuna, do not forsake this action; but perform it by relinquishing the desire for its fruit."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माचा / कर्माला
to the action
संडीं Verb
Sandi
त्याग करू नकोस
do not abandon
वासना Noun
Vasana
इच्छा किंवा फळाची आशा
desire or expectation of fruit
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून देऊन
having relinquished
करीं Verb
Kari
कर
perform / do

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम अपने कर्म का त्याग मत करो; बल्कि फल की इच्छा छोड़कर अपना कर्तव्य पूरा करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा कंटाळा करून किंवा घाबरून ते सोडून देऊ नये. कर्म करणे हा मानवाचा स्वभाव आणि धर्म आहे. अडचण कर्मात नसून कर्माच्या फळाबद्दल असलेल्या आसक्तीमध्ये (वासना) असते. जर आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता, केवळ आपले कर्तव्य म्हणून कर्म केले, तर ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, उलट ते मोक्षाला कारणीभूत ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की विद्यार्थी म्हणून अभ्यास करताना 'मला परीक्षेत किती गुण मिळतील' या चिंतेत न पडता, केवळ विषयाचे ज्ञान मिळवण्यासाठी मन लावून अभ्यास करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या तिसऱ्या अध्यायातील निष्काम कर्मयोगाचे सार सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला कर्तव्याचे महत्त्व पटवून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा