🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्मयोगाचे रहस्य समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही. उलट, आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) फळाची आशा न धरता करणे हाच खरा योग आहे. कर्म सोडण्यापेक्षा ते ईश्वरार्पण बुद्धीने करणे श्रेष्ठ आहे. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी आपले क्षत्रिय कर्तव्य पार पाडण्याचा उपदेश येथे केला आहे.

दैनंदिन जीवनात आपण आपली जबाबदारी टाळू नये. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाचा कंटाळा न करता, ते आपले कर्तव्य समजून मन लावून अभ्यास करावा. फळाची चिंता न करता कर्मावर लक्ष केंद्रित करावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करण्याचे आणि कर्माचा त्याग न करण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मनुष्याच्या प्रगतीतील सर्वात मोठे शत्रू म्हणजे काम आणि क्रोध आहेत. हे दोन्ही रजोगुणापासून उत्पन्न होतात. ते केवळ अज्ञानाचे लक्षण नसून, ते आपल्यातील शुद्ध चैतन्याला (आत्म्याला) झाकून टाकतात. जसा धूर अग्नीला झाकतो किंवा आरशावरची धूळ प्रतिबिंबाला स्पष्ट दिसू देत नाही, तसे हे विकार मानवी बुद्धीला भ्रष्ट करतात आणि सत्याचा मार्ग रोखतात.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचा अति लोभ सुटतो किंवा राग येतो, तेव्हा आपण शांत राहून विचार केला पाहिजे की हे विकार आपल्या प्रगतीला रोखत आहेत. उदाहरणार्थ, रागाच्या भरात कोणालाही चुकीचे शब्द बोलण्याऐवजी मौन पाळणे हा यावर उत्तम उपाय आहे.

मनुष्याची इच्छा नसतानाही त्याच्याकडून पाप का घडते, याचे उत्तर देताना श्रीकृष्ण काम आणि क्रोधाचा उल्लेख करतात, ज्याचे विवरण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे मर्म समजावून सांगतात. जेव्हा एखादा मनुष्य कर्म करतो पण त्यात त्याचा अहंकार नसतो, तेव्हा ते कर्म असूनही 'अकर्म' (बंधमुक्त) असते. याउलट, जर एखादा माणूस बाहेरून शांत बसला असेल पण मनात कर्माचे विचार घोळत असतील, तर ते अकर्म असूनही 'कर्म' ठरते. ही दृष्टी प्राप्त होणे म्हणजेच आत्मज्ञान होय. जो मनुष्य कर्मातील अकर्म आणि अकर्मातील कर्म ओळखतो, तोच खरा ज्ञानी होय.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना केवळ गुणांसाठी न करता ज्ञानासाठी केल्यास अभ्यासाचा ताण येत नाही आणि ते कर्म बंधमुक्त होते.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्मातील सूक्ष्म फरक समजावून सांगत आहेत, ज्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.