←
शनिवार, 26 ऑक्टोबर 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 15

म्हणोनि कर्मे जे जे कीजे । ते ते ब्रह्मचि असे जाणिजे । जेथ वेदु हा साजे । प्रत्यक्षु पैं ॥ १५ ॥

"Therefore, whatever actions are performed, know them all to be Brahman; for in them, the Veda is clearly manifest."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कीजे Verb
Kīje
केले जाते
Is performed
ब्रह्मचि Noun
Brahmaci
ब्रह्मच
Brahman itself
जाणिजे Verb
Jāṇije
समजावे
Should be known
वेदु Noun
Vedu
वेद
Vedas
साजे Verb
Sāje
शोभतो किंवा प्रकट होतो
Manifests or suits
प्रत्यक्षु Adjective
Pratyakṣu
प्रत्यक्ष
Directly or manifest

💡 अर्थ

म्हणून आपण जे काही काम करतो, ते ईश्वराचेच रूप आहे असे समजावे. कारण आपल्या कामातच वेदांचे ज्ञान प्रत्यक्षपणे सामावलेले असते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे दिव्य स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, सृष्टीतील प्रत्येक विहित कर्म हे परब्रह्मापासूनच निर्माण झाले आहे. वेदांची उत्पत्ती सुद्धा ईश्वरापासून झाली असून तेच वेद आपल्याला कर्माचे मार्गदर्शन करतात. जेव्हा एखादी व्यक्ती निस्वार्थ भावनेने आपले कर्तव्य पार पाडते, तेव्हा ते कर्म केवळ शारीरिक हालचाल न राहता प्रत्यक्ष ब्रह्मरूप होते. थोडक्यात, कर्म आणि ब्रह्म हे वेगळे नसून कर्माच्या माध्यमातूनच आपण ईश्वराशी जोडले जातो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपले दैनंदिन काम (उदा. अभ्यास किंवा नोकरी) करताना ते ओझे न मानता 'ही ईश्वराची सेवा आहे' या भावनेने करावे. उदाहरण: रस्ता साफ करणाऱ्या व्यक्तीने जर ते काम 'समाजाची सेवा' म्हणून केले, तर ते कर्म ब्रह्मरूप होते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज कर्माची उत्पत्ती आणि त्याचा परब्रह्माशी असलेला अतूट संबंध स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 121

म्हणौनि जे जे उचित । आणि अवसरेंकरूनि प्राप्त । तें कर्म आचरतां विहित । न सांडिजे गा ॥ १२१ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and has come to you by occasion, do not abandon that prescribed duty while performing it."

म्हणौनि Adverb
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य
Appropriate
अवसरेंकरूनि Adverb
Avasarēṅkarūni
वेळेनुसार किंवा प्रसंगानुसार
According to the occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले किंवा वाट्याला आलेले
Obtained
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले
Prescribed
सांडिजे Verb
Sāṇḍijē
सोडावे
Should be abandoned

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि वेळेनुसार आपल्या वाट्याला आले आहे, ते शास्त्रविहित कर्तव्य कर्म कधीही सोडू नये.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात जे जे नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार किंवा काळाच्या ओघात आपल्यासमोर कर्तव्य म्हणून आले आहे, अशा कर्मांचा त्याग करू नये. 'विहित' कर्म म्हणजे जे शास्त्राने किंवा धर्माने विहित केलेले आहे. अशी कर्मे फळाची आशा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने करणे हाच खरा मार्ग आहे. कर्माचा कंटाळा करणे किंवा जबाबदारी टाळणे हे प्रगतीच्या मार्गातील अडथळे आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक कर्मचारी आहात आणि तुमच्याकडे एखादे कठीण काम आले आहे, तर ते काम टाळण्याऐवजी आपली जबाबदारी समजून पूर्ण निष्ठेने करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून विहित कर्माचे समर्थन करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 203

या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी । यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥

जेथ समस्त भूतें निजलीं । तेथ तो एकु जागा भलीं । आणि जेथ जीव जागे झाले । तेथ निजला तो ॥

"Where all beings have fallen asleep, there he alone is wide awake; and where the creatures are awake, there he is asleep."

समस्त Adjective
samasta
सर्व
all
भूतें Noun
bhūteṃ
प्राणी किंवा जीव
beings
निजलीं Verb
nijalīṃ
झोपली
slept
जागा Adjective
jāgā
जागृत
awake
भलीं Adverb
bhalīṃ
चांगल्या प्रकारे
well

💡 अर्थ

जेव्हा सर्व सामान्य लोक अज्ञानाच्या झोपेत असतात, तेव्हा ज्ञानी पुरुष आत्मज्ञानात जागा असतो. आणि जेव्हा सर्व लोक संसाराच्या कामात मग्न (जागे) असतात, तेव्हा ज्ञानी पुरुष त्यापासून अलिप्त (झोपलेला) असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या (ज्ञानी पुरुषाच्या) विलक्षण अवस्थेचे वर्णन करतात. अज्ञानरूपी रात्रीत सर्व प्राणी झोपलेले असतात, म्हणजे त्यांना स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाचे ज्ञान नसते; पण योगी तिथे पूर्णपणे जागृत असतो. याउलट, ज्या ऐहिक प्रपंचात आणि विषयांमध्ये सर्व जीव आसक्तीने जागे असतात, तो प्रपंच योग्यासाठी रात्रीसारखा शून्य किंवा स्वप्नवत असतो. ज्ञानी माणसाची दृष्टी सामान्य माणसाच्या अगदी उलट असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा सर्व लोक अफवा, नकारात्मकता किंवा तात्पुरत्या सुखांच्या मागे धावत असतात, तेव्हा आपण शांत राहून आपल्या ध्येयावर आणि नैतिक मूल्यांवर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे या ओवीचे आचरण करणे होय. उदाहरण: सोशल मीडियावर वेळ वाया घालवण्याऐवजी स्वतःच्या प्रगतीसाठी अभ्यास करणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना, ज्ञानी आणि अज्ञानी व्यक्तींच्या दृष्टिकोनातील फरक स्पष्ट करण्यासाठी ही ओवी आली आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा