🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मोक्षप्राप्तीसाठी कर्माची गती समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. कर्माचे तीन मुख्य प्रकार आहेत: १. विहित कर्म (जे शास्त्रानुसार योग्य आहे), २. विकर्म (जे निषिद्ध किंवा चुकीचे आहे) आणि ३. अकर्म (फळाची अपेक्षा न ठेवता केलेले कर्म किंवा कर्माचा अभाव). या तिन्हींमधील सूक्ष्म फरक ओळखणे कठीण असते, कारण कर्माची गती गहन आहे. केवळ बाह्य कृतीवरून कर्म ठरत नाही, तर त्यामागील हेतू महत्त्वाचा असतो.

दैनंदिन जीवनात आपण कोणतीही कृती करण्यापूर्वी ती योग्य (कर्म) आहे की अयोग्य (विकर्म) याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हे 'कर्म' आहे, पण कॉपी करणे हे 'विकर्म' आहे. फळाची चिंता न करता कर्तव्य पार पाडणे हे 'अकर्म' स्थितीकडे नेते.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म, अकर्म आणि विकर्म यांतील सूक्ष्म फरक आणि कर्माची गहन गती समजावून सांगत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत सिद्धांताचे मर्म सांगतात. जेव्हा एखादा साधक परब्रह्माचा अनुभव घेतो, तेव्हा तो स्वतःच ब्रह्मरूप होतो. जसा मिठाचा खडा समुद्रात गेल्यावर समुद्रच होतो, तसाच भक्त देवाशी एकरूप होतो. या स्थितीत 'मी' आणि 'तू' हा भेद संपतो. साध्य आणि साधक यांच्यातील अंतर मिटून जाणे म्हणजेच खरे ऐक्य होय.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कलेत किंवा कामात इतके मग्न होतो की आपल्याला स्वतःचा विसर पडतो, तेव्हा आपण त्या कामाशी एकरूप होतो. उदाहरणार्थ, गाणे गाताना गायक जेव्हा गाणेच बनतो, तेव्हाच खरी कला सादर होते.

ज्ञानेश्वर महाराज येथे साधकाच्या अंतिम स्थितीचे, म्हणजेच अद्वैताचे वर्णन करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की मनुष्याने केवळ कोणतेही कर्म करू नये, तर ते 'उचित' म्हणजे परिस्थितीनुसार योग्य आणि 'सधर्म' म्हणजे नैतिक मूल्यांना धरून असावे. कर्म करताना मनाचा 'मनोधर्म' म्हणजेच आंतरिक समतोल आणि शुद्ध हेतू राखणे अत्यंत आवश्यक आहे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य फळाची आशा न धरता आणि मनाची स्थिरता राखून करतो, तेव्हाच ते कर्म बंधनातून मुक्त करणारे ठरते.

दैनंदिन जीवनात एखादे काम करताना ते केवळ करायचे म्हणून न करता, ते माझे कर्तव्य आहे आणि ते योग्य आहे का, याचा विचार करून पूर्ण लक्ष देऊन करावे. उदाहरणार्थ: विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवणे हे आपले 'उचित कर्म' आहे या भावनेने करावा.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला अनासक्त भावनेने स्वधर्म कसा पाळावा, याचे मार्गदर्शन करत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.