←
शुक्रवार, 11 ऑक्टोबर 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 39

म्हणोनि उचित जें कर्म । आणि विहित जेणें धर्म । तेंचि करीं तूं मनोधर्म । राखूनियां ॥

"Therefore, perform that action which is appropriate and which constitutes your duty, while maintaining control over your mind."

उचित Adjective
uchit
योग्य/उचित
Appropriate/Proper
विहित Adjective
vihit
शास्त्राने सांगितलेले/कर्तव्य
Prescribed/Ordained
कर्म Noun
karma
कार्य/काम
Action/Duty
धर्म Noun
dharma
कर्तव्य/नीती
Righteousness/Duty
मनोधर्म Noun
manodharma
मनाची वृत्ती/संयम
Mental disposition/discipline
राखूनियां Verb
rakhuniya
सांभाळून/राखून
Maintaining/Keeping

💡 अर्थ

म्हणून जे काम करणे योग्य आहे आणि ज्यामुळे धर्माचे पालन होते, तेच काम तू तुझे मन स्थिर ठेवून कर.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने नेहमी आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजे जे नैतिकदृष्ट्या योग्य आहे आणि 'विहित' म्हणजे जे कर्तव्य म्हणून शास्त्राने सांगितले आहे, असेच कर्म करावे. आपले मन (मनोधर्म) विचलित होऊ न देता, इंद्रियांच्या आहारी न जाता, संयम राखून आपले कर्तव्य पार पाडणे हाच प्रगतीचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना अनेकदा आपले मन विचलित होते. अशा वेळी 'आता माझे सर्वात महत्त्वाचे कर्तव्य काय आहे?' याचा विचार करून, मन शांत ठेवून ते काम पूर्ण करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उपयोजन आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज मनाचा संयम राखून आपले विहित कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 33

अथवा हें उचित । सांडूनि जरी तूं अच्युत । अधर्मचि अनुचित । आचरसी ॥ ३३ ॥

"Or if you, O Achyuta, abandon this proper duty and practice what is improper and unrighteous."

अथवा Conjunction
Atha vā
किंवा
Or
उचित Adjective
Ucita
योग्य / विहित
Proper / Rightful
सांडूनि Verb
Sāṃḍūni
सोडून देऊन / त्याग करून
Abandoning / Leaving
अच्युत Noun
Acyuta
न ढळणारा (येथे अर्जुनासाठी संबोधन)
Infallible (used here for Arjuna)
अधर्म Noun
Adharma
धर्माच्या विरुद्ध वागणे
Unrighteousness
आचरसी Verb
Ācarasī
आचरण करशील
Will practice / perform

💡 अर्थ

किंवा हे अच्युता (अर्जुना), जर तू हे तुझे योग्य कर्तव्य सोडून अयोग्य असा अधर्म आचरला तर काय होईल?

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला सावध करत आहेत. ते म्हणतात की, क्षत्रिय म्हणून युद्ध करणे हे तुझे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) आहे. जर तू या कर्तव्याचा त्याग केलास, तर तू केवळ तुझे पुण्यच गमावणार नाहीस, तर तू अधर्माचा मार्ग स्वीकारल्यासारखे होईल. स्वधर्मापासून ढळणे हे आत्मिक अध:पतनाचे कारण ठरते, असे येथे सुचवले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला नेमून दिलेले कर्तव्य टाळणे हे चुकीचे आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या डॉक्टरने भीतीपोटी रुग्णावर उपचार करण्याचे टाळले, तर तो त्याच्या कर्तव्याचा आणि धर्माचा त्याग केल्यासारखे होईल.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावर युद्ध टाळू पाहणाऱ्या अर्जुनाला श्रीकृष्ण त्याचे कर्तव्य न पाळल्यास काय होईल, याची जाणीव करून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 229

म्हणौनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | तूं आपुला उचितु जो व्यापारु | तोचि करीं || २२९ ||

"Therefore, O Archer, do not ever abandon action; perform that very duty which is appropriate for you."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
अर्जुना (धनुष्य धारण करणारा)
O Archer (Arjuna)
संडवे Verb
Sandave
सोडावे / त्याग करावा
To abandon
सर्वथा Adverb
Sarvatha
कोणत्याही प्रकारे / पूर्णपणे
In any way / completely
उचितु Adjective
Uchitu
योग्य / विहित
Proper / Appropriate
व्यापारु Noun
Vyaparu
कर्म / कर्तव्य / व्यवहार
Action / Duty / Occupation

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू कर्माचा कधीही त्याग करू नकोस. तुझे जे योग्य कर्तव्य आहे, तेच तू मनापासून कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला असा उपदेश करतात की, कर्म करणे हे मानवासाठी अपरिहार्य आहे. सृष्टीचे चक्र चालू ठेवण्यासाठी आणि स्वतःच्या प्रगतीसाठी कर्म करणे आवश्यक आहे. ज्ञानी पुरुष देखील लोककल्याणासाठी आपली कर्तव्ये पार पाडतात. म्हणून अर्जुनाने युद्धासारखे आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) सोडू नये. फळाची अपेक्षा न ठेवता, केवळ कर्तव्य भावनेने आपले काम करणे हाच श्रेष्ठ मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता, अभ्यास करणे हे आपले 'उचित कर्म' समजून ते प्रामाणिकपणे पूर्ण करावे. उदाहरण: खेळाडूने विजयापेक्षा खेळातील कौशल्यावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की कर्म टाळणे कोणालाही शक्य नाही, म्हणून त्याने आपले विहित कर्तव्य पार पाडले पाहिजे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा