←
गुरुवार, 10 ऑक्टोबर 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 54

तैसे संन्यासें कर्म न सुटे । कीं देहधर्मु न तुटे । जैसा न चालतां न लोटे । मार्गु पुढें ॥

"In the same way, karma is not abandoned by renunciation, nor are bodily duties severed; just as a path ahead does not diminish without walking."

संन्यासें Noun
sannyāsē
संन्यासाने (केवळ कर्माचा त्याग केल्याने)
by renunciation
सुटे Verb
suṭē
सुटत नाही / सुटका होत नाही
is not released
देहधर्मु Noun
dēhadharmu
शरीराचे नैसर्गिक धर्म किंवा कार्ये
bodily functions or duties
तुटे Verb
tuṭē
थांबत नाही / तुटत नाही
does not break or stop
लोटे Verb
lōṭē
संपणे / पार होणे
to pass or end
मार्गु Noun
mārgu
रस्ता / मार्ग
path

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे चालल्याशिवाय पुढचा रस्ता संपत नाही, त्याचप्रमाणे केवळ वरवर संन्यास घेतल्याने कर्म सुटत नाही किंवा शरीराचे धर्म संपत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या स्वरूपाचे सखोल विवेचन करतात. ते म्हणतात की, केवळ बाह्यतः कर्माचा त्याग करून किंवा संन्यासाचा वेष धारण करून माणूस कर्ममुक्त होऊ शकत नाही. जोपर्यंत देह आहे, तोपर्यंत भूक, तहान, श्वास यांसारखे देहधर्म चालूच राहतात. कर्मातून मुक्त होण्यासाठी कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडणे आवश्यक आहे. ज्याप्रमाणे एखादा मार्ग कापण्यासाठी प्रत्यक्ष चालावेच लागते, केवळ थांबून राहिल्याने मार्ग संपत नाही, त्याचप्रमाणे विहित कर्मे केल्याशिवाय आणि त्यातील आसक्ती सोडल्याशिवाय मोक्ष मिळत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

केवळ जबाबदारी टाळणे म्हणजे मुक्ती नव्हे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या भीतीने अभ्यास सोडला तर तो उत्तीर्ण होऊ शकत नाही; त्याला अभ्यास करावाच लागेल, पण तो फळाची चिंता न करता केल्यास त्याला तणाव जाणवणार नाही.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की खरा संन्यास हा मानसिक असतो, केवळ कर्माचा बाह्य त्याग केल्याने माणूस मुक्त होत नाही.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 301

म्हणौनि विषयांचां ठायीं । जो विरक्तु सर्वही । तोचि स्थिरप्रज्ञु पाही । ओळखावा ॥ ३०१ ॥

"Therefore, he who is entirely detached from all sensory objects, know him to be a man of steady wisdom."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
विषयांचां Noun
Viṣayāñcāṃ
इंद्रियांच्या भोगांच्या
Of sensory objects
विरक्तु Adjective
Viraktu
अलिप्त किंवा ओढ नसलेला
Detached
स्थिरप्रज्ञु Noun
Sthiraprajñu
स्थिर बुद्धीचा
Steady-minded
ओळखावा Verb
Oḷakhāvā
समजावा किंवा ओळखावा
Should be recognized

💡 अर्थ

म्हणून जो माणूस सर्व प्रकारच्या विषयांच्या (भोगांच्या) बाबतीत पूर्णपणे विरक्त असतो, त्यालाच तू स्थिर बुद्धीचा माणूस म्हणून ओळखावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीचे) लक्षण सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याचे मन इंद्रियांच्या विषयांकडे (जसे की चव, मोह, संपत्ती) धावत नाही आणि जो या सर्व गोष्टींपासून पूर्णपणे अलिप्त राहतो, तोच खरा ज्ञानी होय. बाह्य जगातील प्रलोभने ज्याच्या मनाला विचलित करू शकत नाहीत, त्याचीच बुद्धी परमात्म्याच्या ठिकाणी स्थिर झाली आहे असे समजावे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण अभ्यासाला बसतो आणि मोबाईल किंवा खेळाचा मोह टाळून केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा आपण या ओवीचा सराव करत असतो. मनावर ताबा मिळवणे हेच यशाचे गमक आहे.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला स्थिर बुद्धीच्या पुरुषाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी म्हणतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 36

अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः । अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥

तरी उचित कर्म सांडिजे । आणि निषिद्धीं रमिजे । हें कवणें कीजे । सांगे मज ॥

"Then why is the proper duty abandoned, and one indulges in forbidden acts? Tell me, who causes this?"

उचित Adjective
uchita
योग्य किंवा विहित
proper or prescribed
सांडिजे Verb
sandije
सोडून देणे
to abandon
निषिद्धीं Noun
nishiddhi
वर्ज्य किंवा चुकीच्या गोष्टी
forbidden acts
रमिजे Verb
ramije
रममाण होणे किंवा गुंतणे
to indulge or enjoy
कवणें Pronoun
kavane
कोणी
by whom

💡 अर्थ

अर्जुनाने विचारले, हे कृष्णा, स्वतःची इच्छा नसतानाही माणूस योग्य कर्म सोडून चुकीच्या कामात का गुंततो? त्याला असे करायला कोण भाग पाडते?

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाचा प्रश्न मांडतात. अर्जुन विचारतो की, मनुष्याला काय चांगले आणि काय वाईट हे माहित असूनही, तो कधीकधी स्वतःच्या इच्छेविरुद्ध पापाच्या मार्गाला लागतो. जणू काही एखादी अदृश्य शक्ती त्याला बळजबरीने त्या चुकीच्या मार्गावर ओढत आहे. हे नेमके कशामुळे घडते, याचे मूळ कारण काय आहे? हे मानवी स्वभावातील द्वंद्व स्पष्ट करते जिथे बुद्धीला योग्य काय ते कळते पण मन मोहाकडे ओढले जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला माहित असते की अभ्यास करणे किंवा वेळेवर उठणे महत्त्वाचे आहे, पण तरीही आपण आळस करतो किंवा मोबाईल बघण्यात वेळ घालवतो, तेव्हा आपण या ओवीचा विचार करून आपल्या मनातील मोहावर नियंत्रण मिळवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. उदाहरण: जंक फूड खाणे चुकीचे आहे हे माहीत असूनही जिभेच्या चवीसाठी आपण ते खातो, हेच ते 'बळजबरीने' घडणारे कर्म होय.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला पडलेला प्रश्न की मनुष्य स्वतःची इच्छा नसतानाही पापाकडे का वळतो, याचे विवेचन या ओवीत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा