🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, सामान्यतः कर्म हे माणसाला संसारात अडकवणारे असते. परंतु, जर तेच कर्म फळाची आशा न धरता आणि ईश्वराप्रती अर्पण बुद्धीने केले, तर तेच कर्म बंधनातून मुक्त होण्याचे साधन बनते. ज्याप्रमाणे विषाने विष मरते, त्याप्रमाणे कर्मानेच कर्माचे बंधन कापण्याची ही युक्ती (कर्मयोग) श्रीकृष्णाने अर्जुनाला सांगितली आहे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील 'कर्तेपणा' सोडणे महत्त्वाचे आहे.

आपण आपले शालेय अभ्यास किंवा घरातील कामे करताना 'मला काय मिळेल' याचा विचार न करता, ते काम उत्तमरीतीने पूर्ण करण्यावर लक्ष दिले पाहिजे. उदाहरण: परीक्षेत पहिला नंबर येईल की नाही या चिंतेपेक्षा, मनापासून अभ्यास करणे हाच खरा कर्मयोग आहे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की, अनासक्त वृत्तीने केलेले कर्म मनुष्याला संसाराच्या बंधनातून मुक्त कसे करते.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सांगतात की, मनुष्याने स्वतःला कर्ता न मानता, सर्व कर्मे ईश्वराची आहेत या भावनेने करावीत. जेव्हा आपण 'मी' आणि 'माझे' हे भाव सोडतो, तेव्हाच आपण खऱ्या अर्थाने मुक्त होतो. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी हेच सांगितले आहे की, तू केवळ निमित्तमात्र होऊन तुझे विहित कर्म कर. मनातील संताप, चिंता आणि फळाची आशा सोडून दिलेले कर्म हेच खरे योग होय.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे काम मीच केले' असा अहंकार न बाळगता, ते ईश्वराची सेवा म्हणून केल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता करण्यापेक्षा, अभ्यास करणे हे आपले कर्तव्य आहे या भावनेने अभ्यास करावा.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्मबंधनातून मुक्त होण्यासाठी सर्व कर्मे ईश्वराला अर्पण करण्याचा मार्ग सांगत आहेत.

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला सावध करत आहेत. श्रीकृष्ण म्हणतात की, केवळ बाह्यतः कर्माचा त्याग करणे म्हणजे खरा संन्यास नव्हे. जर तुझे मन युद्धाच्या कर्तव्यापासून पळ काढू पाहत असेल, तर ते स्वतःच्या मनाला फसवण्यासारखे आहे. मनामध्ये संभ्रम असताना घेतलेला संन्यास हा टिकणारा नसतो आणि तो आध्यात्मिक प्रगतीसाठी पूरक नसतो. म्हणून, हे धनुर्धरा, तू तुझ्या विहित कर्तव्याचा त्याग करून खोटा संन्यास घेऊ नकोस.

आपल्या जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढण्यासाठी आध्यात्मिकतेचा किंवा वैराग्याचा खोटा आधार घेऊ नये. उदाहरणार्थ, अभ्यासाचा कंटाळा आला म्हणून 'मला या जगाशी काही देणेघेणे नाही' असे म्हणणे म्हणजे स्वतःच्या मनाची फसवणूक करणे होय. त्याऐवजी आपले कर्तव्य धैर्याने पार पाडावे.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्तव्याचा त्याग करून खोटा संन्यास न घेण्याबद्दल आणि मनाची फसवणूक न करण्याबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.