रविवार, 18 ऑगस्ट 2030
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 284

यावानर्थ उदपाने सर्वतः सम्प्लुतोदके । तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥

जैसा पूर्ण जलाशयु । तो सर्वही कामे सरे । तैसा ज्ञानियाचा जो निश्चयो । तो सर्वही अर्थासी पुरे ॥

"As a full reservoir serves all purposes, so the conviction of a wise man fulfills all needs."

जलाशयु Noun
Jalashayu
पाण्याचा मोठा साठा किंवा तलाव
A large reservoir or lake
कामे Noun
Kame
गरजा किंवा हेतू
Purposes or needs
सरे Verb
Sare
पूर्ण होतात
Are fulfilled
ज्ञानियाचा Noun
Jnaniyacha
आत्मज्ञानी पुरुषाचा
Of the enlightened person
निश्चयो Noun
Nishchayo
ठाम विश्वास किंवा बोध
Conviction or determination
अर्थासी Noun
Arthasi
प्रयोजनांना किंवा फळांना
To the purposes or meanings
पुरे Verb
Pure
पुरेसा होतो
Suffices

💡 अर्थ

जैसे एक बड़े जलाशय से सभी आवश्यकताएं पूरी हो जाती हैं, वैसे ही एक ज्ञानी पुरुष का निश्चय सभी उद्देश्यों को सिद्ध कर देता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्याप्रमाणे एखाद्याला तहान लागली असेल, स्नान करायचे असेल किंवा शेती करायची असेल, तर एका मोठ्या जलाशयामुळे त्याच्या या सर्व गरजा एकाच ठिकाणी भागतात; त्याला वेगवेगळ्या विहिरींकडे धाव घेण्याची गरज उरत नाही. त्याचप्रमाणे, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला वेदांमधील वेगवेगळ्या कर्मकांडांची किंवा लहान-सहान फळांची गरज उरत नाही. त्याचा 'निश्चय' (आत्मबोध) हाच इतका व्यापक असतो की त्यात सर्व प्रकारचे पुरुषार्थ आणि आनंद सामावलेले असतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात मूळ तत्त्व किंवा ध्येय साध्य झाले की इतर छोट्या गोष्टी आपोआप साध्य होतात. उदाहरण: जर एखाद्या विद्यार्थ्याने विषयाचा मूळ गाभा (Concept) नीट समजून घेतला, तर त्याला परीक्षेतील प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर वेगळे पाठ करण्याची गरज उरत नाही.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झालेल्या व्यक्तीची बुद्धी कशी स्थिर आणि परिपूर्ण असते, हे सांगताना माउली जलाशयाचे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 346

म्हणोनि अर्जुना तूं पाहीं । या संन्यासासारिखें कांहीं । आन दुसरें नाहीं । सुखदायक ॥

"Therefore, O Arjuna, see for yourself; there is nothing else as blissful as this renunciation."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
पाहीं Verb
Pahi
पहा किंवा विचार कर
Look or observe
संन्यासासारिखें Noun
Sannyasasarikhe
संन्यासाप्रमाणे (त्यागाप्रमाणे)
Like renunciation
आन Adjective
Aan
दुसरे किंवा अन्य
Other
सुखदायक Adjective
Sukhadayak
सुख देणारे
Blissful or joy-giving

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम देखो कि इस संन्यास (आसक्ति के त्याग) के समान सुख देने वाला दूसरा कुछ भी नहीं है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जेव्हा मनुष्य आपल्या कर्माच्या फळाचा आणि मनातील वासनांचा त्याग करतो, तेव्हा त्याला जे सुख मिळते ते अतुलनीय असते. संन्यास म्हणजे केवळ बाह्य त्याग नव्हे, तर बुद्धीने आसक्ती सोडणे होय. हेच शाश्वत सुखाचे मूळ आहे. माउली अर्जुनाला सांगतात की, मनाची शांती मिळवण्यासाठी फलाशेचा त्याग करणे हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण जेव्हा एखादे काम करतो, तेव्हा त्याच्या निकालाची (रिझल्टची) चिंता न करता केवळ आनंदाने काम केले तर आपल्याला मानसिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळेल की नाही यापेक्षा अभ्यासाच्या प्रक्रियेचा आनंद घेणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना आणि अर्जुनाला कर्मयोगाचे महत्त्व पटवून देताना माउली या ओवीची रचना करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 41

योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसंछिन्नसंशयम् । आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ॥

जया कर्माचां ठायीं । संन्यासु योगें जाहला पाहीं । आणि ज्ञानानें संशयाचीं कांहीं । उरली नाहींत मुळें ॥

"One who has renounced actions by Yoga, whose doubts are destroyed by knowledge, and who is poised in the Self, actions do not bind him, O Dhananjaya."

योगसंन्यस्तकर्माणं Adjective
Yoga-sannyasta-karmanam
योगाद्वारे कर्माचा त्याग केलेला
One who has renounced actions through Yoga
ज्ञानसंछिन्नसंशयम् Adjective
Jnana-sanchinna-samshayam
ज्ञानाने संशय नष्ट झालेला
One whose doubts are destroyed by knowledge
आत्मवन्तं Adjective
Atmavantam
आत्मज्ञानी किंवा स्वतःमध्ये स्थिर
Self-possessed or situated in the self
निबध्नन्ति Verb
Nibadhnanti
बांधतात किंवा अडकवतात
Bind or entangle
धनञ्जय Noun
Dhananjaya
अर्जुनाचे एक नाव
Conqueror of wealth (Arjuna)

💡 अर्थ

जिसने योग के द्वारा कर्मों का त्याग कर दिया है और ज्ञान से जिसके संशय नष्ट हो गए हैं, उस आत्मज्ञानी को कर्म नहीं बांधते।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्या साधकाने आपल्या बुद्धीला परमात्म्याशी जोडले आहे (योग), त्याला कर्माच्या फळाची आसक्ती राहत नाही. आत्मज्ञानाच्या प्रकाशात त्याचे सर्व संशय, भीती आणि द्वैत नष्ट होते. असा पुरुष स्वतःच्या आत्मस्वरूपात स्थिर असतो. तो जगात सर्व कर्मे करत असूनही, 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नसल्यामुळे त्याला कर्माचे पाप किंवा पुण्य लागत नाही. तो पूर्णपणे मुक्त असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आणि फळाची चिंता न करता काम केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजेच कर्मबंधनातून मुक्त होणे होय.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की, जो मनुष्य आत्मज्ञान आणि योगामध्ये स्थिर असतो, त्याला कर्माची बंधने कशी बाधत नाहीत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा