←
मंगळवार, 09 जुलै 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 8

देखें चालतां तरी पाऊलें । बोलतां तरी जिव्हा हालें । परी तें अकर्तेपण न मैळे । आत्मज्ञानी ॥

"Behold, while walking the feet move, while speaking the tongue moves; yet the non-doership of the self-realized is never stained."

देखें Verb
Dekhe
पहा किंवा पहावे
See / Behold
पाऊलें Noun
Paule
पाय
Feet
जिव्हा Noun
Jivha
जीभ
Tongue
हालें Verb
Haale
हलते
Moves
अकर्तेपण Noun
Akartrepan
मी कर्ता नाही ही भावना
Sense of non-doership
मैळे Verb
Maile
मलीन होणे किंवा बदलणे
To be stained or soiled
आत्मज्ञानी Noun
Atmajnani
ज्याला आत्मज्ञान झाले आहे असा
Self-realized person

💡 अर्थ

जसे चालताना पाय हालतात आणि बोलताना जीभ हलते, तरीही आत्मज्ञानी माणसाची 'मी काही करत नाही' ही अकर्तेपणाची भावना कधीही बदलत नाही किंवा मलीन होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाच्या स्थितीचे अत्यंत सुंदर वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे शरीराच्या नैसर्गिक क्रिया जसे की चालणे किंवा बोलणे चालू असतात, त्या क्रियांमध्ये पाय किंवा जीभ आपले कार्य करत असतात. परंतु, ज्याला आत्मज्ञान झाले आहे, अशा व्यक्तीच्या मनात 'मी हे करत आहे' असा अहंकार नसतो. तो स्वतःला कर्माचा कर्ता मानत नाही. त्याचे अकर्तेपण (मी कर्ता नाही ही भावना) कोणत्याही परिस्थितीत ढळत नाही. तो केवळ साक्षीभावाने सर्व क्रियांकडे पाहतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते काम आपले कर्तव्य म्हणून करावे. उदाहरणार्थ: एखाद्या गरजूला मदत केल्यावर 'मी उपकार केले' असे न वाटता, 'माझ्या हातून देवाने हे कार्य करून घेतले' असा भाव ठेवणे म्हणजे अकर्तेपणाचा सराव होय.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष शारीरिक क्रिया करत असतानाही कर्माच्या बंधनात कसा अडकत नाही, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 28

जेणें अविद्या हे वावो । आणि प्रपंचाचा होय अभावो । तोचि हा सद्भावो । जाण पां तूं ॥

"That by which ignorance becomes void and the worldly illusion disappears, know that alone to be the True Being."

जेणें Pronoun
Jene
ज्यामुळे / ज्याने
By which
अविद्या Noun
Avidya
अज्ञान
Ignorance
वावो Adjective
Vavo
व्यर्थ / खोटे
Vain / False
प्रपंचाचा Noun
Prapanchacha
संसाराचा / प्रपंचाचा
Of the worldly existence
अभावो Noun
Abhavo
नाश / अस्तित्व नसणे
Absence / Non-existence
सद्भावो Noun
Sadbhavo
सत्य स्वरूप / अस्तित्व
True Being / Reality
जाण Verb
Jaan
समज / ओळख
Know / Understand

💡 अर्थ

ज्या ज्ञानामुळे अज्ञान (अविद्या) नष्ट होते आणि संसाराचा भास संपतो, त्यालाच खरे 'सद्भाव' (सत्य स्वरूप) समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे स्वरूप स्पष्ट करत आहेत. ते म्हणतात की, ज्या अनुभवामुळे 'अविद्या' म्हणजेच अज्ञान पूर्णपणे व्यर्थ ठरते आणि ज्या प्रपंचाला (संसाराला) आपण सत्य मानतो, त्याचा मनातील भास नाहीसा होतो, तोच खरा 'सद्भाव' किंवा परमात्म्याचा अनुभव होय. ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधार उरत नाही, त्याप्रमाणे हे ज्ञान प्राप्त झाल्यावर केवळ शुद्ध चैतन्य उरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा अफवा किंवा चुकीच्या माहितीमुळे (अज्ञानामुळे) दुःखी होतो. जेव्हा आपल्याला सत्य समजते, तेव्हा तो भीतीचा 'प्रपंच' संपतो. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून घाबरणे हे अज्ञान आहे, पण प्रकाशात ती दोरीच आहे हे कळणे म्हणजे सत्याचा अनुभव घेणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज खऱ्या आत्मज्ञानाचे लक्षण आणि ते अज्ञानाचा नाश कसे करते, हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 104

तैसे आत्मबोधें । जे निमाले निजबोधें । तयां पुनरावृत्ति बाधें । न येचि कदा ॥

"In that way, those who have dissolved in the Self through self-knowledge, never face the obstacle of rebirth again."

तैसे Adverb
Taise
त्याप्रमाणे
In that manner
आत्मबोधें Noun
Atma-bodhen
आत्मज्ञानाने
By self-knowledge
निमाले Verb
Nimale
शांत झाले किंवा विरघळले
Dissolved or merged
निजबोधें Noun
Nijabodhen
स्वतःच्या स्वरूपाच्या ज्ञानाने
By knowledge of one's own self
पुनरावृत्ति Noun
Punaravritti
पुन्हा जन्म घेणे
Rebirth or repetition
बाधें Noun
Badhen
अडथळा किंवा बंधन
Obstruction or bondage
कदा Adverb
Kada
कधीही
Ever

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे मिठाचा खडा पाण्यात विरघळल्यावर पुन्हा मीठ होत नाही, त्याप्रमाणे ज्यांना आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्यांना पुन्हा जन्म-मरणाच्या फेऱ्यात पडावे लागत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्या साधकाने आत्मसाक्षात्कार प्राप्त केला आहे, तो परमात्म्याशी एकरूप होतो. ज्याप्रमाणे नदी सागराला मिळाल्यावर तिचे वेगळे अस्तित्व उरत नाही, तसेच आत्मज्ञानी पुरुष ब्रह्मात विलीन होतो. त्याला 'पुनरावृत्ति' म्हणजे पुन्हा जन्म घेण्याचे बंधन उरत नाही, कारण त्याचे अज्ञान पूर्णपणे नष्ट झालेले असते. आत्मबोधाने त्याचे संचित आणि प्रारब्ध कर्म संपलेले असते, त्यामुळे त्याला संसाराच्या चक्रात पुन्हा परतावे लागत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या गोष्टीचे सत्य स्वरूप पूर्णपणे समजून घेतो, तेव्हा त्याबद्दलचे आपले अज्ञान कायमचे दूर होते. उदाहरणार्थ, एकदा दोरी म्हणजे साप नाही हे कळले की भीती कायमची निघून जाते. तसेच जीवनाचे सत्य कळल्यावर भीती उरत नाही.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुषाला पुनर्जन्म का नसतो आणि तो परमात्म्याशी कसा एकरूप होतो, याचे स्पष्टीकरण या ओवीत दिले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा