🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्काराचे मर्म सांगतात. जेव्हा एखादा साधक बाह्य जगातील मोह सोडून अंतर्मुख होतो आणि स्वतःच्या स्वरूपाचा शोध घेतो, तेव्हा त्याला स्वतःमध्येच ईश्वरी तत्त्वाचा प्रकाश दिसतो. हा बोध बाहेरून येत नाही, तर तो आतूनच स्फुरतो. अशा प्रकारे जो स्वतःला ओळखतो, तो आपोआपच ब्रह्मरूप होतो. ज्ञानेश्वर माऊली अर्जुनाला सांगतात की हे सत्य तू निःशंकपणे स्वीकार.

दैनंदिन जीवनात आपण नेहमी इतरांच्या मतांवर अवलंबून असतो. ही ओवी आपल्याला स्वतःच्या आत डोकावून स्वतःची क्षमता ओळखायला शिकवते. उदाहरण: जेव्हा आपण स्वतःच्या मेहनतीवर आणि प्रामाणिकपणावर विश्वास ठेवतो, तेव्हा बाह्य संकटांची भीती वाटत नाही आणि आपण शांत राहू शकतो.

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मसाक्षात्कारी पुरुषाची स्थिती आणि त्याचे ब्रह्मस्वरूपाशी होणारे ऐक्य स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्माचा त्याग (संन्यास) आणि निष्काम कर्मयोग हे दोन्ही मार्ग एकाच अंतिम सत्याकडे नेणारे आहेत. आत्मज्ञानाच्या दृष्टीने पाहिल्यास त्यांच्यात कोणताही मूलभूत फरक नाही. परंतु ज्यांच्याकडे विवेकाची कमतरता आहे किंवा जे केवळ बाह्य स्वरूपावर लक्ष देतात, त्यांना हे दोन मार्ग भिन्न वाटतात. खऱ्या अर्थाने, जो संन्यासी आहे तोच योगी आहे आणि जो योगी आहे तोच संन्यासी आहे, कारण दोघांचेही ध्येय एकच आहे.

दैनंदिन जीवनात, आपण आपले काम (उदा. अभ्यास किंवा नोकरी) फळाची अतिशय चिंता न करता पूर्ण निष्ठेने केले, तर आपण एकाच वेळी योग आणि संन्यास दोन्ही आचरत असतो. कामात मग्न राहूनही त्यापासून अलिप्त राहणे हेच जीवनाचे खरे कौशल्य आहे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला संन्यास आणि कर्मयोग यांमधील मूलभूत एकता स्पष्ट करून सांगत आहेत, असे ज्ञानेश्वर महाराज वर्णन करतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जोपर्यंत मनुष्य आपल्या इंद्रियांवर पूर्ण नियंत्रण मिळवत नाही, तोपर्यंत त्याचे चित्त स्थिर होऊ शकत नाही. इंद्रिये ही चंचल असतात आणि ती मनाला सतत बाह्य विषयांकडे खेचतात. जेव्हा साधक अभ्यासाने आणि वैराग्याने या इंद्रियांना जिंकतो, तेव्हा त्याला आत्मस्वरूपाचा बोध होतो. ही स्थिरता कोणत्याही दबावाखाली नसून ती स्वभावातच भिनलेली असते, ज्यामुळे साधक विचलित होत नाही.

दैनंदिन जीवनात मोबाईल किंवा सोशल मीडियाच्या अतिवापरावर नियंत्रण ठेवणे म्हणजे इंद्रियदमन होय. जेव्हा आपण या बाह्य आकर्षणांवर ताबा मिळवतो, तेव्हाच आपण अभ्यासात किंवा कामात एकाग्र होऊन प्रगती करू शकतो.

स्थितप्रज्ञ अवस्था प्राप्त करण्यासाठी इंद्रियांवर विजय मिळवणे किती आवश्यक आहे, हे श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.