🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाचे वर्णन करतात. जो मनुष्य विवेकाने आपल्या अज्ञानाचा नाश करतो, त्याला कर्माचे फळ किंवा कर्माचा अभिमान उरत नाही. अशा व्यक्तीच्या अंतःकरणात आत्मज्ञान पूर्णपणे ठाम झालेले असते. तो संसारात राहूनही कर्माच्या बंधनात अडकत नाही, कारण त्याचे 'मीपण' नष्ट झालेले असते.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते काम ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती आनंदाने आणि निस्वार्थ भावनेने करावीत.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला ज्ञानयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानी पुरुषाची लक्षणे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मस्वरूपाचे अत्यंत सूक्ष्म वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, आपले खरे स्वरूप हे मनाच्या पलीकडचे आहे. मन हे संकल्प-विकल्पांचे आणि विचारांचे केंद्र आहे. जोपर्यंत मन कार्यरत असते, तोपर्यंत आपण द्वैतात असतो. पण जेव्हा मन शांत होते किंवा आत्मस्थितीत लय पावते, तेव्हाच शुद्ध चैतन्याचा अनुभव येतो. हे 'अमन' किंवा 'उन्मनी' अवस्था म्हणजे स्वतःचे मूळ स्वरूप होय. आत्मज्ञान होण्यासाठी मनाच्या पलीकडे जाणे आवश्यक आहे, कारण मन हे मायेचे प्रतीक आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण खूप तणावात किंवा विचारांच्या गर्तेत असतो, तेव्हा थोडा वेळ शांत बसून श्वासावर लक्ष केंद्रित करावे. यामुळे विचारांचा गोंधळ कमी होतो आणि आपल्याला आपल्या मूळ शांत स्वभावाची जाणीव होते. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी मन अस्वस्थ असल्यास दोन मिनिटे डोळे मिटून शांत बसल्याने मनाच्या पलीकडील आत्मशक्तीचा अनुभव येतो.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मस्वरूपाची ओळख करून देत आहेत, जिथे मन पोहोचू शकत नाही अशा स्थितीचे वर्णन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्कारी पुरुषाच्या अंतःस्थितीचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्याच्या मनात विषयांच्या भोगाची इच्छा (कामना) अंकुरित होत नाही आणि ज्याला 'मी'पणाचा (अहंकार) स्पर्शही होत नाही, तोच खरा योगी. अशा स्थितीत मन पूर्णपणे स्थिर होते. जेव्हा कामना आणि अहंकार नष्ट होतात, तेव्हा मनुष्य आपोआपच शांतीच्या मार्गावर चालू लागतो आणि त्याला परमानंदाची प्राप्ती होते. ही शांती बाह्य नसून ती अंतर्मनातील एक स्थिर अवस्था आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादे काम 'मी केले' असा गर्व न बाळगता आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा आपल्याला मानसिक ताण येत नाही आणि मन शांत राहते. उदाहरणार्थ, निस्वार्थ भावनेने केलेली मदत अधिक आनंद देते.

संत ज्ञानेश्वर महाराज जीवनमुक्त पुरुषाच्या अंतःकरणातील स्थितीचे वर्णन करत आहेत.