←
शनिवार, 20 एप्रिल 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 254

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही प्रमाण मानिजे । मग तियेचि वाटे चालिजे । सहजें लोकीं ॥

"Therefore, whatever is done by the powerful, the same is accepted as authority by others; then the world naturally walks on that very path."

समर्थें Noun
samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
by a powerful or great person
कीजे Verb
kījē
केले जाते
is done
प्रमाण Noun
pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
standard or authority
इतरींही Pronoun
itarīṃhī
इतर लोकांनी सुद्धा
by others also
वाटे Noun
vāṭē
मार्गाने
on the path
सहजें Adverb
sahajēṃ
सहजपणे किंवा स्वाभाविकपणे
naturally or easily

💡 अर्थ

म्हणून श्रेष्ठ माणसे जे जे काही करतात, त्यालाच इतर लोक आदर्श मानतात आणि मग सर्व लोक सहजपणे त्याच मार्गाने चालू लागतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून नेतृत्वाचा आणि सामाजिक जबाबदारीचा एक मोठा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक सामर्थ्यवान, ज्ञानी किंवा प्रतिष्ठित असतात, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सामान्य जनता एक 'प्रमाण' (Standard) म्हणून पाहते. सामान्य माणसाला काय योग्य आणि काय अयोग्य हे ठरवण्यासाठी अनेकदा शास्त्रांपेक्षा मोठ्या माणसांचे वागणे जास्त महत्त्वाचे वाटते. जर एखाद्या थोर व्यक्तीने एखादा मार्ग स्वीकारला, तर समाज विचार न करता त्याच मार्गाचे अनुकरण करतो. म्हणून, समाजात सुव्यवस्था राखण्यासाठी आणि लोकांना सन्मार्गावर नेण्यासाठी ज्ञानी माणसाने स्वतःच्या आचरणातून आदर्श घालून देणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठ्या व्यक्तींनी किंवा शाळेतील शिक्षकांनी शिस्त पाळली आणि खोटे बोलणे टाळले, तर मुलेही त्यांचेच पाहून आपोआप शिस्तप्रिय आणि सत्यवादी बनतात. 'आधी केले मग सांगितले' या उक्तीप्रमाणे वागणे म्हणजे या ओवीचा सराव होय.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की, ज्ञानी माणसाने आपली कर्तव्ये चोख का पार पाडली पाहिजेत, कारण समाज त्यांच्याच पावलावर पाऊल ठेवून चालत असतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 179

मग विषयांचेनि आठवें । संगासि फावे । आणि संगास्तव प्रकटे । कामु तो ॥ १७९ ॥

"Then, by the remembrance of objects, attachment is gained; and from attachment, desire manifests."

विषयांचेनि Noun
Vishayancheni
विषयांच्या (भोगवस्तूंच्या)
of sense objects
आठवें Noun
Athave
स्मरणाने / चिंतनाने
by remembrance / thinking
संगासि Noun
Sangasi
आसक्तीला / ओढीला
to attachment
फावे Verb
Phave
प्राप्त होते
attains / gets
प्रकटे Verb
Prakate
निर्माण होतो / प्रकट होतो
manifests / arises
कामु Noun
Kamu
इच्छा / वासना
desire / lust

💡 अर्थ

जेव्हा आपण भोगवस्तूंचे (विषयांचे) सतत चिंतन करतो, तेव्हा त्याबद्दल ओढ निर्माण होते आणि त्या ओढीतूनच इच्छा (काम) निर्माण होते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मानवी मनाच्या अध:पाताची पहिली पायरी स्पष्ट करतात. जेव्हा एखादी व्यक्ती इंद्रियांच्या विषयांचे (जसे की रूप, रस, गंध, स्पर्श) वारंवार स्मरण करते, तेव्हा त्या विषयाबद्दल मनात आसक्ती किंवा 'संग' निर्माण होतो. एकदा का आसक्ती निर्माण झाली की, तो विषय प्राप्त करण्याची तीव्र ओढ म्हणजेच 'काम' मनात जागृत होतो. हाच विनाशाचा मार्ग आहे, कारण इच्छा पूर्ण न झाल्यास क्रोध निर्माण होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर आपल्याला वाईट सवयींपासून दूर राहायचे असेल, तर त्या गोष्टींचा विचार करणे आधी थांबवले पाहिजे. उदाहरणार्थ, जर मोबाईलचे व्यसन सोडायचे असेल, तर सतत सोशल मीडियाबद्दल विचार करणे टाळावे, जेणेकरून त्याबद्दलची ओढ कमी होईल.

📌 संदर्भ

इंद्रियांच्या विषयांचे चिंतन केल्याने माणसाचे पतन कसे सुरू होते, याची प्रक्रिया ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 301

म्हणौनि विषयांचां ठायीं । जो विरक्तु सर्वही । तोचि स्थिरप्रज्ञु पाही । ओळखावा ॥ ३०१ ॥

"Therefore, he who is entirely detached from all sensory objects, know him to be a man of steady wisdom."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
विषयांचां Noun
Viṣayāñcāṃ
इंद्रियांच्या भोगांच्या
Of sensory objects
विरक्तु Adjective
Viraktu
अलिप्त किंवा ओढ नसलेला
Detached
स्थिरप्रज्ञु Noun
Sthiraprajñu
स्थिर बुद्धीचा
Steady-minded
ओळखावा Verb
Oḷakhāvā
समजावा किंवा ओळखावा
Should be recognized

💡 अर्थ

म्हणून जो माणूस सर्व प्रकारच्या विषयांच्या (भोगांच्या) बाबतीत पूर्णपणे विरक्त असतो, त्यालाच तू स्थिर बुद्धीचा माणूस म्हणून ओळखावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीचे) लक्षण सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याचे मन इंद्रियांच्या विषयांकडे (जसे की चव, मोह, संपत्ती) धावत नाही आणि जो या सर्व गोष्टींपासून पूर्णपणे अलिप्त राहतो, तोच खरा ज्ञानी होय. बाह्य जगातील प्रलोभने ज्याच्या मनाला विचलित करू शकत नाहीत, त्याचीच बुद्धी परमात्म्याच्या ठिकाणी स्थिर झाली आहे असे समजावे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण अभ्यासाला बसतो आणि मोबाईल किंवा खेळाचा मोह टाळून केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा आपण या ओवीचा सराव करत असतो. मनावर ताबा मिळवणे हेच यशाचे गमक आहे.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला स्थिर बुद्धीच्या पुरुषाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज ही ओवी म्हणतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा