←
शुक्रवार, 19 एप्रिल 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 195

म्हणोनि कर्माचेनि आधारें । जेणें अकर्मता होय साचारें । तेंचि ज्ञान पैं थोरें । विचारीं पां ॥ १९५ ॥

"Therefore, through the support of action, that by which inaction is truly attained, that indeed is the great knowledge; reflect on this."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmācēni
कर्माच्या
By action
आधारें Noun
Ādhārē
आधाराने
With the support of
अकर्मता Noun
Akarmatā
कर्माचे बंधन नसणे
Inaction in action
साचारें Adverb
Sācārē
खरोखर
Truly
ज्ञान Noun
Jñāna
ज्ञान
Knowledge
थोरें Adjective
Thōrē
श्रेष्ठ
Great
विचारीं Verb
Vicārīṁ
विचार कर
Reflect

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्या आधाराने ज्या ज्ञानामुळे खरोखर अकर्मता (कर्माचे बंधन नसणे) प्राप्त होते, तेच श्रेष्ठ ज्ञान आहे, असा विचार कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, केवळ कर्म करणे महत्त्वाचे नाही, तर कर्माच्या माध्यमातून 'अकर्म' स्थिती गाठणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा मनुष्य फळाची आशा न धरता आणि 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडून कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म त्याला बाधत नाही. यालाच 'अकर्मता' म्हणतात. हे साध्य करून देणारे जे ज्ञान आहे, तेच सर्वश्रेष्ठ आहे. कर्माचा त्याग न करता कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे हेच खरे ज्ञान आहे. कर्माच्या द्वारेच कर्माचा नाश करण्याची ही युक्ती ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मला काय मिळेल' यापेक्षा 'मी माझे काम उत्तम प्रकारे करेन' असा विचार करणे म्हणजे कर्मात अकर्मता आणणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ विजयासाठी न खेळता खेळाचा आनंद घेण्यासाठी खेळणे हे श्रेष्ठ ज्ञान आहे.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज कर्म आणि ज्ञान यांचा संबंध स्पष्ट करत आहेत, जिथे ज्ञान कर्माला बंधनातून मुक्त करते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 157

यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् । नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥

जो सर्वत्र स्नेहशून्य । जया न पालटे चैतन्य । शुभाशुभीं समान । हर्षशोक न धरी ॥

"He who is everywhere without attachment, whose consciousness does not waver, who remains same in good and bad, and holds neither joy nor grief."

जो Pronoun
Jo
जो
Who
सर्वत्र Adverb
Sarvatra
सगळीकडे
Everywhere
स्नेहशून्य Adjective
Snehashunya
आसक्ती नसलेला
Without attachment
चैतन्य Noun
Chaitanya
जाणीव किंवा मन
Consciousness
शुभाशुभीं Noun
Shubhashubhim
चांगल्या आणि वाईट गोष्टींत
In good and bad
हर्षशोक Noun
Harshashoka
आनंद आणि दुःख
Joy and sorrow

💡 अर्थ

जो सर्व ठिकाणी आसक्ती नसलेला असतो, ज्याचे मन कधीही बदलत नाही आणि चांगले किंवा वाईट घडले तरी जो आनंद किंवा दुःख मानत नाही, तोच स्थिर बुद्धीचा असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीचे) लक्षण सांगत आहेत. जो पुरुष सर्व विषयांच्या ठिकाणी ममत्वरहित असतो, ज्याच्या अंतःकरणात बाह्य परिस्थितीमुळे कधीही विकार निर्माण होत नाहीत, ज्याला एखादी चांगली गोष्ट प्राप्त झाल्यावर अतिशय आनंद होत नाही आणि वाईट गोष्ट घडल्यावर जो त्याचा द्वेष करत नाही, त्याची बुद्धी आत्मस्वरूपात पूर्णपणे स्थिर झाली आहे असे समजावे. तो जगातील द्वंद्वांच्या पलीकडे गेलेला असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात अनेक चढ-उतार येतात. जेव्हा आपल्याला परीक्षेत चांगले गुण मिळतात किंवा नोकरीत बढती मिळते, तेव्हा हुरळून न जाता आणि जेव्हा एखादे नुकसान होते तेव्हा खचून न जाता शांत राहणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उपयोजन आहे. उदाहरणार्थ, खेळात हार झाली तरी समोरच्या खेळाडूचे कौतुक करणे आणि स्वतःच्या चुकांतून शिकणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 99

न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा । इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥

तरी कर्मे आपणियांतें । न लिंपतीचि पैं मातें । हें जाणती जे मातें । तेही न लिंपती ॥

"Actions do not taint Me, nor do I have a desire for the fruits of action. One who knows Me thus is not bound by actions."

कर्मे Noun
karme
कार्ये किंवा कर्मे
actions
लिंपती Verb
limpatī
बाधणे किंवा चिकटणे
to bind or smear
जाणती Verb
jāṇatī
ओळखतात किंवा समजतात
to know or realize
मातें Pronoun
mātēṃ
मला (परमात्म्याला)
to me (the Divine)
आपणियांतें Pronoun
āpaṇiyāntēṃ
स्वतःला
to oneself

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे मला (परमात्म्याला) कोणतीही कर्मे चिकटत नाहीत, हे जे लोक ओळखतात, त्यांना सुद्धा कर्मांची बंधने लागत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, परमात्मा हा विश्वाची सर्व कर्मे करूनही त्यांपासून अलिप्त असतो, कारण त्याला फळाची अपेक्षा नसते. जो भक्त हे सत्य जाणतो की आपला आत्मा हा कर्माचा कर्ता नसून तो केवळ साक्षी आहे, तो स्वतःला देहाच्या अहंकारापासून मुक्त करतो. अशा ज्ञानी पुरुषाला कर्माचे फळ किंवा त्याचे बंधन कधीही बाधत नाही. हे आत्मज्ञानाचे सामर्थ्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या प्रकल्पात यश मिळाले तरी हुरळून न जाता आणि अपयश आले तरी खचून न जाता आपले काम चालू ठेवणे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानामुळे कर्माची बंधने कशी सुटतात, हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा