←
मंगळवार, 09 एप्रिल 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 41

तयांची बुद्धी एकचि पांडवा | जेवीं गंगेचा ओघ सिधवा | मिळे जैसा बरवा | समुद्रासी ||

"Their intellect is one-pointed, O Pandava, just as the flow of the Ganges goes straight and meets the ocean beautifully."

तयांची Pronoun
Tayanchi
त्यांची
Their
बुद्धी Noun
Buddhi
विचारशक्ती / बुद्धी
Intellect
ओघ Noun
Ogh
प्रवाह
Flow / Stream
सिधवा Adjective
Sidhava
सरळ
Straight
बरवा Adverb
Barava
उत्तम प्रकारे
Beautifully / Well
समुद्रासी Noun
Samudrasi
समुद्राला
To the ocean

💡 अर्थ

हे अर्जुना, ज्यांची बुद्धी स्थिर असते, त्यांची वृत्ती गंगेच्या प्रवाहासारखी सरळ एकाच दिशेला म्हणजे ईश्वराकडे (समुद्राकडे) धावणारी असते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थिर बुद्धीचे (व्यवसायात्मिका बुद्धी) लक्षण सांगतात. ज्याप्रमाणे गंगेचा प्रवाह कितीही अडथळे आले तरी शेवटी समुद्रालाच जाऊन मिळतो, त्याप्रमाणे आत्मज्ञानी पुरुषाची बुद्धी केवळ एकाच ध्येयावर म्हणजे परमात्म्यावर केंद्रित असते. ती अनेक विषयांत भरकटत नाही. ज्याची बुद्धी स्थिर नाही, त्याचे विचार अनेक दिशांना विखुरलेले असतात, परंतु ज्ञानी माणसाचे सर्व विचार एकाच ध्येयाकडे प्रवाहित होतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जीवनात कोणतेही मोठे ध्येय गाठायचे असेल, तर आपले लक्ष विचलित होऊ न देता गंगेच्या प्रवाहासारखे एकाग्र राहावे. उदाहरणार्थ, स्पर्धा परीक्षेचा अभ्यास करताना मोबाईल किंवा इतर मनोरंजनाकडे लक्ष न देता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे यश मिळवून देते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थिर आणि एकाग्र बुद्धीचे महत्त्व ज्ञानेश्वर माऊलींच्या ओवीतून समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 211

म्हणोनि जे जे उचित । आणि अवसरें प्राप्त । तें कर्म अहेतुक । आचरावें ॥ २११ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and arises according to the occasion, perform that action without any motive."

उचित Adjective
Uchit
योग्य किंवा शास्त्रशुद्ध
Appropriate or righteous
अवसरें Adverb
Avasare
वेळेनुसार किंवा प्रसंगानुसार
According to the occasion
प्राप्त Adjective
Prapt
मिळालेले किंवा समोर आलेले
Obtained or presented
अहेतुक Adjective
Ahetuk
हेतूशिवाय किंवा निस्वार्थ
Without motive or selfless
आचरावें Verb
Acharave
करावे किंवा आचरणात आणावे
Should perform or practice

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि जे वेळेनुसार समोर येते, ते काम कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्माचे रहस्य उलगडून सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ तेच कर्म करावे जे नैतिक आणि शास्त्रशुद्ध दृष्टीने 'उचित' (योग्य) आहे. तसेच, जे कर्म परिस्थितीनुसार किंवा वेळेनुसार (अवसरें) आपल्यासमोर कर्तव्य म्हणून आले आहे, तेच करावे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ते कर्म करताना मनात कोणताही स्वार्थ किंवा फळाची आशा (अहेतुक) नसावी. जेव्हा माणूस अशा प्रकारे फळाची आसक्ती सोडून कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा तो कर्माच्या बंधनात अडकत नाही आणि त्याचे चित्त शुद्ध होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपल्या वाट्याला आलेले काम पूर्ण निष्ठेने आणि फळाची अपेक्षा न करता करावे. उदाहरणार्थ, रस्त्यावरून चालताना जर एखादा कचरा दिसला, तर तो उचलणे हे 'उचित' आणि 'प्राप्त' कर्म आहे; ते कोणाकडून शाबासकी मिळवण्यासाठी न करता, आपले कर्तव्य म्हणून करावे.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज मोक्षप्राप्तीसाठी निष्काम कर्म कसे करावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 154

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेथ कर्म अकर्म होय । आणि अकर्मचि कर्म कीं पाहे । तोचि तो पुरुषु जाणावा । ज्ञानिया जगीं ॥

"He who sees inaction in action, and action in inaction, is wise among men; he is a Yogi and a performer of all actions."

कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action
अकर्म Noun
Akarma
कर्तेपणाचा अभाव
Inaction or non-attachment
पाहे Verb
Pahe
पाहतो किंवा अनुभवतो
Sees or perceives
पुरुषु Noun
Purushu
मनुष्य किंवा व्यक्ती
Person or man
ज्ञानिया Noun
Jnaniya
ज्ञानी किंवा आत्मबोध झालेला
Enlightened or wise

💡 अर्थ

ज्याला कर्मामध्ये अकर्म (कर्तेपणाचा अभाव) आणि अकर्मामध्ये कर्म दिसते, तोच या जगात खरा ज्ञानी मनुष्य होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेच्या १८ व्या श्लोकाचा भावार्थ स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य शरीराने कर्मे करत असतानाही 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार बाळगत नाही, त्याचे ते कर्म 'अकर्म' (बंधमुक्त) होते. याउलट, जो मनुष्य बाह्यतः शांत बसलेला असतो पण मनात कर्माचे संकल्प-विकल्प करत असतो, तो अकर्मातही कर्मच करत असतो. ज्याला ही सूक्ष्म दृष्टी प्राप्त झाली आहे, तोच खरा योगी आणि आत्मज्ञानी होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा घरची कामे करताना 'मी हे करतोय' असा गर्व न करता, ते आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने केल्यास मनावर ताण येत नाही आणि कामाचा दर्जा सुधारतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्मातील सूक्ष्म भेद समजावून सांगत आहेत की खरा ज्ञानी कोण असतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा