शुक्रवार, 22 मार्च 2030
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 36

तैसेचि अवाच्यवादांही । बहुत बोलती जे कांही । तेणें दुःख होईल कीं पाहीं । मरणाहुनि ॥ ३६ ॥

"Likewise, they will speak many unspeakable words; see, that will cause more pain than death."

अवाच्यवादांही Noun
avācyavādāṃhī
न बोलण्यासारखे शब्द
unspeakable words
बहुत Adjective
bahuta
पुष्कळ
many
बोलती Verb
bolatī
बोलतात
speak
दुःख Noun
duḥkha
वेदना
pain
मरणाहुनि Noun
maraṇāhuni
मृत्यू पेक्षा
than death

💡 अर्थ

तसेच, तुझे शत्रू तुझ्याबद्दल न बोलण्यासारखे वाईट शब्द बोलतील. ते ऐकून तुला मरणापेक्षाही जास्त दुःख होईल.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या अर्जुनाला दिलेल्या इशाऱ्याचे वर्णन करतात. श्रीकृष्ण म्हणतात की, जर तू युद्धापासून पळ काढलास, तर तुझे शत्रू तुझ्या सामर्थ्याची निंदा करतील. ते तुझ्याबद्दल असे अपशब्द (अवाच्य बोल) वापरतील जे ऐकणे अत्यंत क्लेशदायक असेल. एका शूर योद्ध्यासाठी आपली प्रतिष्ठा गमावणे आणि लोकांकडून भ्याड म्हणून हिणवले जाणे हे प्रत्यक्ष मृत्यू पावण्यापेक्षाही अधिक वेदनादायक असते. सामाजिक प्रतिष्ठा आणि आत्मसन्मान हा प्राणापेक्षा प्रिय असतो, हे येथे स्पष्ट केले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जबाबदारीतून पळ काढल्यास समाजात आपली मानहानी होते. उदाहरणार्थ, संकटाच्या वेळी जर एखादा माणूस आपली जबाबदारी झटकून पळाला, तर लोक त्याच्यावर टीका करतात, जी टीका सहन करणे मरणापेक्षा कठीण असते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला युद्धापासून परावृत्त झाल्यास होणाऱ्या मानहानीबद्दल आणि शत्रूंच्या बोचऱ्या शब्दांबद्दल सावध करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 51

म्हणोनि कर्म सांडिजे । कीं कर्मिंचि अलिप्त होइजे । हें विचारूनि पाहिजे । आपुलिया मती ॥ ५१ ॥

"Therefore, one should consider with one's own mind whether to give up action or to remain unattached in action."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sandije
त्याग करावा / सोडावे
Should be abandoned
अलिप्त Adjective
Alipta
लिप्त नसलेला / वेगळा
Detached
विचारूनि Verb
Vicharuni
विचार करून
Having contemplated
मती Noun
Mati
बुद्धीने
Intellect

💡 अर्थ

म्हणून कर्माचा त्याग करावा की कर्मात राहूनही त्यापासून अलिप्त राहावे, याचा आपल्या स्वतःच्या बुद्धीने विचार करून पहावा.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला विवेकाचा वापर करण्यास सांगत आहेत. मनुष्य प्रकृतीच्या अधीन असल्यामुळे कर्म पूर्णपणे सोडणे अशक्य आहे. मग प्रश्न असा उरतो की, कर्माचा केवळ बाह्य त्याग (संन्यास) करावा की कर्मात राहूनही फळाची अपेक्षा न ठेवता अलिप्त राहावे? माऊली सुचवतात की, कर्मात राहूनही त्यापासून अलिप्त राहणे हाच श्रेष्ठ मार्ग आहे आणि साधकाने आपल्या बुद्धीने यावर सखोल विचार करावा.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आणि निकालाची चिंता न करता आपले कर्तव्य पार पाडावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

कर्म आणि संन्यास यातील संभ्रम दूर करण्यासाठी ज्ञानेश्वर महाराज विवेकाचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 256

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे। तें तें इतरींही अनुष्ठिजे। तेंचि प्रमाण मानिजे। सामान्येंही॥

"Therefore, whatever a great man does, that very thing other men also do; whatever standard he sets up, the common people follow the same."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the powerful or great person
कीजे Verb
Kije
करतात
Does / Performs
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरणात आणले जाते
Is practiced / followed
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or Authority
सामान्येंही Noun
Samanyehi
सामान्य लोकांनी सुद्धा
Even by common people

💡 अर्थ

म्हणून थोर किंवा श्रेष्ठ माणसे जे जे करतात, त्याचेच इतर लोकही अनुकरण करतात. श्रेष्ठ लोक जे करतात, त्यालाच सामान्य लोक आदर्श मानतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, समाजात जे प्रभावशाली, ज्ञानी किंवा समर्थ लोक असतात, त्यांच्या वागण्याचा खोलवर प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. सामान्य लोक स्वतःचे स्वतंत्र नियम बनवण्याऐवजी मोठ्यांच्या पावलावर पाऊल ठेवणे सोपे समजतात. जर एखाद्या समर्थ व्यक्तीने एखादे कार्य केले, तर इतर लोकही तेच कार्य योग्य समजून करू लागतात. श्रेष्ठ व्यक्तींचे आचरण हे समाजासाठी एक 'प्रमाण' किंवा मापदंड ठरते. म्हणूनच, ज्यांच्याकडे नेतृत्व आहे किंवा जे समाजासाठी आदर्श आहेत, त्यांनी आपले आचरण अत्यंत जबाबदारीने आणि शुद्ध ठेवले पाहिजे, कारण समाज त्यांचेच अनुकरण करणार असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

घरातील वडीलधारी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक जसे वागतात, मुले तसेच शिकतात. उदाहरण: जर पालकांनी घरात खोटे बोलणे टाळले, तर मुलेही आपोआप सत्याचे महत्त्व शिकतात आणि तसेच वागतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ पुरुषांच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर आणि समाजावर होणारा परिणाम ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा