←
गुरुवार, 21 फेब्रुवारी 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 172

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्मातें न संडीं पां | परि फळाची वासना | सांडीं वेगीं || १७२ ||

"Therefore, O Arjuna, do not abandon this action; but quickly abandon the desire for its fruit."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माचा / कर्तव्याचा
To the action / duty
संडीं Verb
Sandi
त्याग करू नकोस
Do not abandon
वासना Noun
Vasana
इच्छा / आसक्ती
Desire / Attachment
वेगीं Adverb
Vegi
त्वरित / लवकर
Quickly
सांडीं Verb
Sandi
सोडून दे
Give up

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू तुझे कर्तव्य कर्म सोडू नकोस, पण त्या कर्माच्या फळाची आशा मात्र त्वरित सोडून दे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे सार सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे मानवाचे कर्तव्य आहे. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नाही, तर कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे हा खरा मार्ग आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. हेच कर्माचे कौशल्य आहे जे मनुष्याला संसारातून मुक्त करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता न करता, फक्त मनापासून अभ्यास करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. हेच निष्काम कर्म आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण, ज्ञानेश्वर महाराजांच्या शब्दांतून, अर्जुनाला फळाची आसक्ती न ठेवता कर्म करण्याचे रहस्य सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 60

तरी अर्जुना ऐकें । हें सांगावें न लगे कौतुकें । जे अभ्यासाचेनि कडाके । इंद्रियें दमिलीं ॥ ६० ॥

Tari Arjuna aike | He sangave na lage kautuke | Je abhyasacheni kadake | Indriye damili || 60 ||

"Therefore, Arjuna, listen; this is not something to be said lightly. The senses are subdued only by the rigor of practice."

तरी Conjunction
Tari
तर/म्हणून
Therefore/So
ऐकें Verb
Aike
ऐक
Listen
कौतुकें Adverb
Kautuke
सहजपणे/कौतुकाने
Easily/Casually
अभ्यासाचेनि Noun
Abhyasacheni
अभ्यासाच्या/सरावाच्या
Through practice
कडाके Noun
Kadake
तीव्रतेने/जोरावर
Intensity/Rigor
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये
Senses
दमिलीं Verb
Damili
जिंकली/ताब्यात घेतली
Subdued/Controlled

💡 अर्थ

अर्जुना, लक्ष देऊन ऐक. हे काही सहज किंवा कौतुकाने सांगण्यासारखे नाही, तर अभ्यासाच्या अत्यंत जोरावरच इंद्रियांवर ताबा मिळवता येतो.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, इंद्रियांवर विजय मिळवणे ही केवळ बोलण्याची गोष्ट नाही. साधक जेव्हा अत्यंत निष्ठेने आणि कडक अभ्यासाने (साधनेने) प्रयत्न करतो, तेव्हाच ही चंचल इंद्रिये ताब्यात येतात. इंद्रिये स्वभावतः विषयांकडे धावणारी असतात, त्यांना वश करण्यासाठी सातत्यपूर्ण आणि कठोर प्रयत्नांची आवश्यकता असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जर आपल्याला एखादी वाईट सवय सोडायची असेल, तर केवळ इच्छा असून चालत नाही. त्यासाठी रोजच्या सरावाने आणि शिस्तीने स्वतःवर नियंत्रण मिळवावे लागते. उदाहरणार्थ, अभ्यासात मन एकाग्र करण्यासाठी रोज थोडा वेळ ध्यान करण्याचा सराव करणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला इंद्रियनिग्रहासाठी अभ्यासाचे आणि सातत्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 181

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैशीं बीजें भाजिलीं सतीं। न रुजती पुन्हा॥

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not lead to the sense of doership; just as seeds, once roasted, do not sprout again."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
कर्तेपणा Noun
Kartēpaṇā
कर्तेपणाचा भाव / अहंकार
Sense of doership
भाजिलीं Adjective
Bhājilī̃
भाजलेली
Roasted or burnt
बीजें Noun
Bījē̃
बियाणे
Seeds
रुजती Verb
Rujatī
उगवणे / अंकुरणे
To sprout or germinate

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे भाजलेले बी पुन्हा पेरले तरी उगवत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानी माणसाने केलेली कर्मे त्याला कर्माच्या बंधनात अडकवत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, आत्मज्ञानी पुरुष सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे एखादे बी अग्नीत भाजले की त्याची अंकुरण शक्ती नष्ट होते आणि ते पुन्हा उगवू शकत नाही, त्याचप्रमाणे ज्ञानाच्या अग्नीत शुद्ध झालेली कर्मे पुनर्जन्माला किंवा फळाला कारणीभूत ठरत नाहीत. ज्ञानी मनुष्य जगाच्या कल्याणासाठी कर्मे करतो, पण तो त्या कर्मांच्या फळांपासून मुक्त असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपले कर्तव्य पार पाडताना 'मीच हे केले' असा अहंकार न बाळगता काम करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत केल्यावर त्याचे श्रेय घेण्याऐवजी ती आपली जबाबदारी होती असे मानल्यास मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष कर्म करूनही कर्माच्या बंधनात कसा अडकत नाही, हे स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज हे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा