←
बुधवार, 06 फेब्रुवारी 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 170

म्हणोनि उचित कर्म । जेणे पाविजे परम धर्म । ते आचरावे सप्रेम । यथाविधी ॥ १७० ॥

"Therefore, perform the appropriate duty, by which the supreme dharma is attained; perform it with love and according to the rules."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained
आचरावे Verb
Acharave
आचरण करावे
Should practice
सप्रेम Adverb
Saprema
प्रेमासह
With love/devotion
यथाविधी Adverb
Yathavidhi
शास्त्राप्रमाणे किंवा नियमानुसार
According to the rules

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्तव्य आहे, ज्याने श्रेष्ठ धर्माची प्राप्ती होते, ते प्रेमाने आणि शास्त्रोक्त पद्धतीने करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे आणि विहित कर्माचे महत्त्व सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले जे 'उचित कर्म' (योग्य कर्तव्य) आहे, ते कधीही टाळू नये. हे कर्म करताना ते केवळ ओझे म्हणून न करता 'सप्रेम' म्हणजे अत्यंत आवडीने आणि निष्ठेने करावे. तसेच ते 'यथाविधी' म्हणजे शास्त्राने किंवा नियमांनी सांगितलेल्या योग्य पद्धतीनेच करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य अशा प्रकारे पार पाडतो, तेव्हाच आपल्याला 'परम धर्म' म्हणजे आध्यात्मिक उन्नती आणि ईश्वरी कृपा प्राप्त होते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, कर्म कौशल्याने आणि शुद्ध भावनेने करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली कामे टाळण्यापेक्षा ती अधिक चांगल्या प्रकारे कशी होतील याकडे लक्ष दिले पाहिजे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या आवडीने आणि नियोजित पद्धतीने (वेळापत्रकानुसार) करावा.

📌 संदर्भ

आपले कर्तव्य योग्य भावनेने केल्यास आध्यात्मिक पूर्णत्व कसे मिळते, हे ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 145

जैसा प्रळयकाळचा वारा । न सांवरे गा वीरा । तैसा इंद्रियग्रामु हा पुरा । अनावरु सदा ॥

"As the wind of the cosmic dissolution cannot be restrained, O Hero, so is this group of senses always uncontrollable."

प्रळयकाळचा Adjective
Pralayakalacha
प्रलयाच्या वेळेचा
Of the time of cosmic dissolution
वारा Noun
Vara
वारा/पवन
Wind
सांवरे Verb
Sanvare
आवरता येणे/नियंत्रित होणे
To be restrained or controlled
इंद्रियग्रामु Noun
Indriyagramu
इंद्रियांचा समूह
The group of senses
अनावरु Adjective
Anavaru
नियंत्रणाबाहेर
Uncontrollable

💡 अर्थ

जसा प्रलयकाळातील वारा कोणालाही आवरता येत नाही, तसाच हा इंद्रियांचा समूह नेहमी अनावर असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत इंद्रियांच्या शक्तीचे वर्णन करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, ज्याप्रमाणे महाप्रलयाच्या वेळी सुटलेला प्रचंड वारा कोणत्याही अडथळ्याने थांबत नाही किंवा कोणाच्याही नियंत्रणात राहत नाही, त्याचप्रमाणे माणसाची पाचही ज्ञानेंद्रिये अत्यंत शक्तिशाली आणि चंचल असतात. ती माणसाच्या मनाला आपल्या विषयांकडे इतक्या वेगाने ओढून नेतात की, विवेकी माणसालाही ती आवरणे कठीण जाते. साधकाने या इंद्रियांच्या अनावर स्वरूपाची जाणीव ठेवून सावध राहिले पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जंक फूड खाण्याची इच्छा किंवा मोबाईलचे व्यसन हे इंद्रियांच्या अनावरपणाचे उदाहरण आहे. हे टाळण्यासाठी मनावर संयम ठेवणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांच्या उपदेशावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर महाराज इंद्रियांच्या चंचलतेचे उदाहरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 286

म्हणोनि तूं आतां । या सकळां इंद्रियां समस्तां । नियमु करूनि पांडुसुता । स्थिरु होई ॥

"Therefore, now, O son of Pandu, by controlling all these senses, become steady."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सकळां Adjective
Sakalan
सर्व
All
इंद्रियां Noun
Indriyan
ज्ञानेंद्रिये व कर्मेंद्रिये
Senses
नियमु Noun
Niyamu
संयम किंवा नियंत्रण
Restraint or Control
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
स्थिरु Adjective
Sthiru
अढळ किंवा शांत
Steady or Stable

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता या सर्व इंद्रियांवर ताबा मिळवून स्थिर बुद्धीचा हो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, आत्मज्ञानाच्या मार्गावर चालणाऱ्या साधकासाठी इंद्रियनिग्रह अत्यंत आवश्यक आहे. जोपर्यंत इंद्रिये विषयांकडे धावत असतात, तोपर्यंत मन स्थिर होऊ शकत नाही. म्हणून श्रीकृष्ण अर्जुनाला उपदेश करतात की, त्याने आपल्या सर्व ज्ञानेंद्रियांना आणि कर्मेंद्रियांना संयमित करावे. जेव्हा इंद्रिये बुद्धीच्या ताब्यात येतात, तेव्हाच मनुष्य खऱ्या अर्थाने स्थिरप्रज्ञ होतो आणि त्याला आंतरिक शांती लाभते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

परीक्षेचा अभ्यास करताना टीव्ही किंवा मोबाईलकडे लक्ष न देता मनावर ताबा मिळवणे आणि अभ्यासात एकाग्र होणे, हे या ओवीचे दैनंदिन जीवनातील उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ अवस्था प्राप्त करण्यासाठी इंद्रियनिग्रहाची आवश्यकता श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा