←
शनिवार, 19 जानेवारी 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 88

तरी आतां सांगेन । जेणें अंतःकरण । होय अति प्रसन्न । आणि स्थिर ॥

"Now I will tell you that by which the heart becomes very pleased and steady."

सांगेन Verb
Sangen
सांगेन किंवा सांगेन
will tell
अंतःकरण Noun
Antahkaran
मन किंवा हृदय
inner self or mind
प्रसन्न Adjective
Prasanna
आनंदी किंवा तृप्त
joyful or serene
स्थिर Adjective
Sthira
अढळ किंवा शांत
steady or stable
जेणें Pronoun
Jene
ज्याद्वारे
by which

💡 अर्थ

आता मी तुला असे काही सांगेन, ज्यामुळे तुझे मन अत्यंत आनंदी आणि स्थिर होईल.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला सांगतात की, आत्मज्ञानाचा असा मार्ग मी तुला स्पष्ट करून सांगतो ज्याने तुझे अंतःकरण प्रसन्न होईल. अध्यात्मिक प्रगतीसाठी मनाची प्रसन्नता आणि स्थिरता अत्यंत आवश्यक असते. जेव्हा मन विचलित नसते, तेव्हाच मनुष्याला आत्मस्वरूपाचा बोध होतो. ही ओवी बुद्धी स्थिर करण्याच्या प्रक्रियेची सुरुवात दर्शवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण गोंधळलेले असतो, तेव्हा मन शांत ठेवण्यासाठी ध्यान किंवा चांगल्या विचारांचे वाचन करावे. उदाहरणार्थ: परीक्षेच्या वेळी मन स्थिर ठेवल्यास अभ्यासलेले विषय नीट आठवतात.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वर महाराजांच्या ओवीतून) अर्जुनाला मन स्थिर आणि प्रसन्न करण्याचे उपाय सांगण्यास सुरुवात करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 96

म्हणोनि ज्ञानासारिखें । दुसरें पावन नाहीं विखें । जेणें आत्मज्ञानु अलोखें । हाता येई ॥ ९६ ॥

"Therefore, there is nothing as purifying as knowledge in this world, by which the extraordinary Self-knowledge is attained."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
ज्ञानासारिखें Adjective
Jnanasarikhe
ज्ञानाप्रमाणे
Like knowledge
पावन Adjective
Pavan
पवित्र
Purifying
विखें Noun
Vikhe
जगामध्ये
In the world
आत्मज्ञानु Noun
Atmajnanu
आत्मज्ञान
Self-knowledge
अलोखें Adjective
Alokhe
विलक्षण किंवा अदृश्य
Extraordinary or Invisible

💡 अर्थ

म्हणून या जगात ज्ञानासारखे दुसरे काहीही पवित्र नाही, ज्या ज्ञानामुळे आत्मस्वरूपाची ओळख सहजपणे होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानाचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, आत्मज्ञानासारखी पवित्र गोष्ट या विश्वात दुसरी कोणतीही नाही. ज्याप्रमाणे अग्नी लाकडाला जाळून भस्म करतो, त्याप्रमाणे ज्ञान सर्व कर्मांना आणि अज्ञानाला नष्ट करते. हे ज्ञान प्राप्त झाले की साधकाला स्वतःच्या खऱ्या स्वरूपाचा (आत्म्याचा) साक्षात्कार होतो. हे ज्ञान मिळवण्यासाठी श्रद्धा आणि इंद्रियनिग्रह आवश्यक आहे. हे ज्ञान प्राप्त झाल्यावर मनुष्याला संसारातील द्वंद्व बाधत नाहीत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण केवळ माहिती गोळा करण्यापेक्षा 'स्व'ला समजून घेण्यावर भर दिला पाहिजे. उदाहरणार्थ, एखाद्या कठीण प्रसंगात चिडण्याऐवजी, आपण का चिडलो हे समजून घेणे (आत्मपरीक्षण) म्हणजे व्यावहारिक ज्ञान होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाचे श्रेष्ठत्व आणि त्याची शुद्ध करण्याची शक्ती सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 241

म्हणोनि तूं अर्जुना । झणीं या शोकासी देसी मना । विचारीं पां आपणा- । आपणचि ॥ २४१ ॥

"Therefore, O Arjuna, do not give room to this grief in your mind; contemplate your own self through your own intellect."

म्हणोनि Conjunction
mhaṇoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
jhaṇīṃ
कदापि / चुकूनही
Never / by no means
शोकासी Noun
śokāsī
दुःखाला
To grief
विचारीं Verb
vicārīṃ
विचार कर
Reflect / Think
आपणचि Pronoun
āpaṇaci
स्वतःच
By oneself

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू या दुःखाला आपल्या मनात अजिबात थारा देऊ नकोस. तू स्वतःच स्वतःच्या स्वरूपाचा नीट विचार करून पाहा.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला विवेकाचा मार्ग दाखवत आहेत. ते म्हणतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि शरीराचे नश्वरत्व समजून घेतल्यावर शोक उरत नाही. तू तुझ्या मनाला या मोहात आणि दुःखात अडकू देऊ नकोस. जेव्हा तू स्वतःच्या अंतरात्म्याचा विचार करशील, तेव्हा तुला समजेल की ज्यांच्या मृत्यूसाठी तू रडत आहेस, ते आत्मा रूपाने कधीच मरत नाहीत. हा आत्मविचारच तुला दुःखातून मुक्त करेल.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या संकटात किंवा दुःखात असतो, तेव्हा भावनेच्या भरात वाहून न जाता शांतपणे स्वतःच्या मनाशी संवाद साधला पाहिजे. उदाहरण: परीक्षेत अपयश आल्यावर रडत न बसता, 'मी कुठे कमी पडलो?' असा स्वतःशीच विचार करणे म्हणजे विवेकाचा वापर करणे होय.

📌 संदर्भ

आत्मा अमर आहे हे सांगून झाल्यावर, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला शोक सोडून आत्मचिंतन करण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा