←
शुक्रवार, 18 जानेवारी 2030
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 272

म्हणौनि कर्मे तिये अशेखें । आचरावीं यथासुखें । परि फळाचीं अभिलाखें । सांडूनियां ॥

"Therefore, perform all those actions with ease and joy, but after renouncing the longing for their results."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
अशेखें Adjective
Aśēkhēṃ
संपूर्ण किंवा सर्व
Entirely or all
आचरावीं Verb
Ācarāvīṃ
करावीत किंवा आचरणात आणावीत
Should perform
यथासुखें Adverb
Yathāsukhēṃ
आनंदाने किंवा सुखाने
Happily
अभिलाखें Noun
Abhilākhēṃ
इच्छा किंवा हाव
Desire or longing
सांडूनियां Verb
Sāṇḍūniyāṃ
सोडून देऊन
Having abandoned

💡 अर्थ

म्हणून सर्व कामे आनंदाने आणि उत्साहाने करावीत, पण त्या कामाच्या मोबदल्याची किंवा फळाची अपेक्षा मनात ठेवू नये.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपली विहित कर्तव्ये (कर्मे) पूर्णपणे आणि आनंदाने पार पाडली पाहिजेत. कर्माचा त्याग करणे हा मार्ग नाही, तर कर्माच्या फळाचा त्याग करणे हा खरा मार्ग आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. हेच आदर्श जीवन जगण्याचे सूत्र आहे की कर्म करताना त्यात पूर्णपणे मग्न व्हावे पण त्याच्या परिणामाची आसक्ती धरू नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) चिंता न करता, केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करून मन लावून अभ्यास करावा. उदाहरण: खेळताना फक्त विजयाचा विचार न करता खेळाचा आनंद घ्यावा.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज कर्माच्या बंधनात न अडकता कर्म करण्याची पद्धत म्हणजेच निष्काम कर्मयोग समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 57

तैसे कर्माचेनि आधारे । जे कर्मचि सांडणे उरे । ते युक्ती पैं सोपारे । दाविली तुज ॥ ५७ ॥

"In the same way, by the support of action, that which remains is the giving up of action; that easy method has been shown to you."

कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
of action
आधारे Noun
Adhare
आधाराने
with the support of
सांडणे Verb
Sandane
त्याग करणे
to relinquish
युक्ती Noun
Yukti
कौशल्य किंवा पद्धत
technique or method
सोपारे Adjective
Sopare
अत्यंत सोपे
very easy
दाविली Verb
Davili
दाखवली
shown

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कर्माच्या आधारानेच कर्माचा त्याग करता येतो, ती सोपी युक्ती मी तुला सांगितली आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्म करत असतानाच कर्माच्या बंधनातून मुक्त होणे ही एक विशेष कला किंवा 'युक्ती' आहे. ज्याप्रमाणे आपण हाताने एखादी वस्तू धरतो आणि ती सोडण्यासाठी सुद्धा हाताचीच हालचाल करावी लागते, त्याचप्रमाणे संसारात राहून कर्तव्ये पार पाडत असताना, ती फळाची अपेक्षा न ठेवता केल्यास कर्माचे ओझे राहत नाही. ही सहज आणि सोपी पद्धत म्हणजे कर्मानेच कर्माचा त्याग करणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य आनंदाने पार पाडणे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची अति चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे हीच ती 'युक्ती' आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज कर्माच्या बंधनातून मुक्त होऊन कर्म कसे करावे, याचे गुपित अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 178

म्हणोनि समर्थें विशेषें । आचारावें लागे तैसें । जेणें मार्गे लोकें । चालावें गा ॥

"Therefore, those who are capable must especially act in such a way, that the common people may follow that path."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान व्यक्तीने
By the capable/powerful person
विशेषें Adverb
Visheshe
विशेषतः
Specially
आचारावें Verb
Acharave
आचरण करावे
Should behave/act
मार्गे Noun
Marge
मार्गाने
By the path
लोकें Noun
Loke
लोकांनी
By the people

💡 अर्थ

म्हणून सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ माणसांनी विशेषतः योग्य आचरण केले पाहिजे, कारण सामान्य लोक त्यांच्याच पावलावर पाऊल ठेवून चालतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सामाजिक जबाबदारीचे महत्त्व सांगतात. जे लोक समाजात श्रेष्ठ मानले जातात किंवा ज्यांच्याकडे नेतृत्व आहे, त्यांच्या कृतीकडे सर्व सामान्य जनता पाहत असते. जर श्रेष्ठ व्यक्तींनी चुकीचे वर्तन केले, तर समाजही भरकटू शकतो. म्हणून, ज्ञानी किंवा समर्थ व्यक्तीने स्वतःसाठी काही मिळवायचे नसले तरी, लोकसंग्रहासाठी आणि समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी अत्यंत सावधगिरीने आणि धर्माने वागले पाहिजे. नेत्याने जे केले, तेच सामान्य लोकांसाठी प्रमाण ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर तुम्ही एखाद्या कंपनीत मॅनेजर असाल किंवा घरात मोठे असाल, तर तुम्ही वेळेवर येणे आणि प्रामाणिकपणे काम करणे गरजेचे आहे, कारण तुमचे कनिष्ठ किंवा मुले तुमचेच अनुकरण करतील. उदाहरण: वडिलांनी खोटे बोलणे टाळले तरच मुले सत्याचे महत्त्व शिकतील.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने कर्म का करावे आणि समाजासमोर कोणता आदर्श ठेवावा, याचे मार्गदर्शन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा