🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे अत्यंत सूक्ष्म तत्व समजावून सांगतात. ज्ञानी पुरुष शरीराने कर्मे करत असतानाही 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार बाळगत नाही, म्हणून त्याचे कर्म 'अकर्म' ठरते. याउलट, एखादा माणूस बाहेरून शांत बसलेला दिसला तरी त्याच्या मनात जर वासना आणि विचारांचे चक्र चालू असेल, तर ते 'अकर्म' नसून 'कर्म'च आहे. जो हा भेद ओळखतो, तोच खरा आत्मज्ञानी होय.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न ठेवता, ते आपले कर्तव्य म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती आनंदाने आणि निस्वार्थ भावनेने केल्यास ती कष्टाची वाटत नाहीत.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्माचे गुपित सांगत आहेत, ज्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर माऊलींनी या ओवीत केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाच्या स्थितीचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण विश्व ज्या परब्रह्मातून निर्माण झाले आहे, जो या सृष्टीचा उगम आहे, त्या मूळ स्वरूपाशी ज्याचे मन एकरूप झाले आहे, तोच खरा योगी होय. ज्याप्रमाणे नदी समुद्रात मिळाल्यावर तिचे वेगळे अस्तित्व संपते आणि ती शांत होते, त्याप्रमाणे ज्याचे मन ईश्वराच्या ठिकाणी स्थिर झाले आहे, त्यालाच परमानंदाची प्राप्ती होते.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना आपले मन विचलित होऊ न देता, त्या कामाच्या मूळ उद्देशावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना केवळ पुस्तकावर लक्ष न देता त्यातील ज्ञानाशी एकरूप व्हावे.

सृष्टीच्या मूळ तत्वाशी एकरूप झालेल्या आत्मज्ञानी पुरुषाच्या मनाची स्थिती ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीचे) लक्षण सांगत आहेत. ज्याप्रमाणे पौर्णिमेचा शीतल चंद्र पाहून चकोर पक्षी अत्यंत तृप्त आणि आनंदी होतो, त्याचप्रमाणे जो पुरुष सर्व प्राणीमात्रांमध्ये आणि सर्व अनुकूल-प्रतिकूल परिस्थितीमध्ये एकाच आत्मभावाने वागतो, ज्याच्या मनात कोणाबद्दलही भेदभाव नसतो, तोच खरा ज्ञानी समजावा. त्याची दृष्टी चंद्रासारखी सर्वांना सुख देणारी आणि शांत असते.

दैनंदिन जीवनात आपण सर्वांशी भेदभाव न करता प्रेमाने आणि आदराने वागले पाहिजे. उदाहरणार्थ, शाळेत किंवा कामाच्या ठिकाणी आपल्या आवडीच्या आणि नावडत्या अशा दोन्ही व्यक्तींशी सारख्याच सभ्यतेने वागणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थितप्रज्ञाची (स्थिर बुद्धी असलेल्या पुरुषाची) लक्षणे सांगत आहेत, जो सर्व परिस्थितीत शांत राहतो.