🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अज्ञानाचे घातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, या जगात अज्ञानासारखा दुसरा कोणताही मोठा दोष किंवा शत्रू नाही. अज्ञानामुळे मनुष्याला आपल्या मूळ स्वरूपाची (आत्म्याची) जाणीव राहत नाही. ज्याप्रमाणे आरशावर धूळ साचल्यास आपल्याला आपलेच रूप स्पष्ट दिसत नाही, त्याप्रमाणे अज्ञानाच्या पडद्यामुळे माणूस स्वतःच्या अंतर्यामी असलेल्या ईश्वरी अंशाला ओळखू शकत नाही आणि स्वतःच्याच अस्तित्वाविषयी अनभिज्ञ राहतो.

आपल्यातील सुप्त गुणांची किंवा क्षमतांची जाणीव न होणे हे अज्ञान आहे. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या व्यक्तीला वाटले की ती कधीच प्रगती करू शकणार नाही, तर ते तिचे अज्ञान आहे. हे अज्ञान तिला स्वतःच्याच सामर्थ्यापासून दूर ठेवते.

अज्ञानामुळे मानवाची स्वतःच्या स्वरूपाविषयी कशी दिशाभूल होते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा संदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वैराचाराने वागू नये. ज्या कर्मामुळे समाजाचे आणि स्वतःचे कल्याण होते, असे 'उचित' कर्म निवडावे. तसेच, आपल्या जीवनाच्या अवस्थेनुसार (ब्रह्मचर्य, गृहस्थ इ.) जे 'विहित' म्हणजे शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य आहे, तेच करावे. फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे, हेच ईश्वरप्राप्तीचे आणि यशस्वी जीवनाचे खरे रहस्य आहे.

दैनंदिन जीवनात, प्रत्येकाने आपली जबाबदारी ओळखून काम केले पाहिजे. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याचे 'विहित कर्म' अभ्यास करणे हे आहे. खेळाच्या वेळी खेळणे आणि अभ्यासाच्या वेळी अभ्यास करणे म्हणजे 'उचित कर्म' करणे होय.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगताना, विहित कर्तव्ये पार पाडणे हाच श्रेष्ठ मार्ग असल्याचे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मस्वरूपाचे किंवा सद्गुरूंचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण विश्व ज्या अधिष्ठानावर निर्माण झाले आहे आणि ज्याच्या चैतन्यप्रकाशामुळे आपल्याला हे जग अनुभवता येते, तो 'जगजेठी' (विश्वाचा स्वामी) मला साक्षात झाला आहे. हे केवळ बाह्य डोळ्यांनी पाहणे नसून, अंतरीचा साक्षात्कार आहे. सृष्टीचा उगम आणि तिचा प्रकाशक एकच आहे, हे सत्य येथे मांडले आहे.

दैनंदिन जीवनात आपण निसर्गातील प्रत्येक गोष्टीत ईश्वरी शक्तीचा अनुभव घेऊ शकतो. उदाहरण: जेव्हा आपण एखादे सुंदर फूल पाहतो, तेव्हा केवळ फुलाचे सौंदर्य न पाहता, ते निर्माण करणाऱ्या अदृश्य शक्तीप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज सृष्टीचा उगम आणि तिचा प्रकाशक असलेल्या परमात्म्याच्या साक्षात्काराचे वर्णन करत आहेत.