←
गुरुवार, 29 नोव्हेंबर 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 42

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं गा पांगु । परी अज्ञानासी विभागु । भिन्नु दिसे ॥ ४२ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are one; but to the ignorant, they appear different."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
संन्यासु Noun
Sanyasu
संन्यास मार्ग
Renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग
Yoga of action
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
One and the same
अज्ञानासी Noun
Ajnyanasi
अज्ञानी माणसाला
To the ignorant
विभागु Noun
Vibhagu
भेद किंवा विभाग
Division or distinction
भिन्नु Adjective
Bhinnu
वेगळा
Different
दिसे Verb
Dise
दिसतो
Appears

💡 अर्थ

म्हणून संन्यास आणि कर्मयोग हे दोन्ही एकच आहेत, पण ज्यांना ज्ञान नाही अशा अज्ञानी लोकांना ते वेगवेगळे वाटतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, संन्यास (सर्व कर्मांचा त्याग करून ज्ञानात स्थित होणे) आणि कर्मयोग (फलाची आशा न धरता कर्म करणे) हे दोन्ही मार्ग मुळात एकच आहेत. त्यांचे अंतिम साध्य किंवा फळ एकच आहे. परंतु, ज्यांच्याकडे आत्मज्ञानाचा अभाव आहे, त्यांना हे दोन मार्ग परस्परविरोधी किंवा भिन्न वाटतात. ज्ञानी पुरुषाला या दोन्ही मार्गांतील अद्वैत समजते, कारण दोन्ही मार्गांनी शेवटी एकाच परमात्म्याची प्राप्ती होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा 'काम' आणि 'अध्यात्म' यांना वेगळे मानतो. उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी अभ्यास करताना तो केवळ 'काम' समजतो आणि देवाची पूजा करणे हे 'अध्यात्म' समजतो. पण जर त्याने अभ्यासाकडेच आपली साधना म्हणून पाहिले, तर काम आणि अध्यात्म एकच होतात. हेच या ओवीचे व्यावहारिक शिक्षण आहे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग या दोन्ही मार्गांचे अंतिम ध्येय एकच आहे, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 172

म्हणोनि कर्माचिये ठायीं । जो अकर्मता पाहे पां पांही । आणि अकर्मीं कर्म आहे म्हणोनि पाही । तोचि पुरुषु ॥

"Therefore, he who sees inaction in the midst of action, and action in the state of inaction, is the true man of wisdom."

कर्माचिये Noun
Karmachiye
कर्माच्या ठिकाणी
In the act of performing action
अकर्मता Noun
Akarmata
कर्माचा अभाव / निष्कामता
Inaction or state of non-doing
पाहे Verb
Pahe
पाहतो / अनुभवतो
Sees or perceives
पुरुषु Noun
Purushu
ज्ञानी मनुष्य
A wise or realized person
ठायीं Other
Thayi
ठिकाणी / मध्ये
In or within

💡 अर्थ

म्हणून जो मनुष्य कर्म करत असताना त्यात अकर्म (मी काही करत नाही असा भाव) पाहतो आणि कर्म न करता शांत बसलेला असतानाही मनात कर्म चालू आहे असे पाहतो, तोच खरा ज्ञानी पुरुष होय.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवान श्रीकृष्णांच्या 'कर्मण्यकर्म य: पश्येत्' या सिद्धांताचे स्पष्टीकरण करतात. आत्मज्ञानी पुरुष शरीराने सर्व कर्मे करत असूनही, 'मी कर्ता नाही' या जाणिवेमुळे कर्माच्या बंधनात अडकत नाही, म्हणून त्याचे कर्म हे 'अकर्म' ठरते. याउलट, एखादा मनुष्य बाहेरून कर्म सोडून बसला असला तरी त्याच्या मनात जर वासना आणि संकल्प सुरू असतील, तर ते त्याचे 'अकर्म' नसून 'कर्म'च आहे. ही सूक्ष्म दृष्टी ज्याला प्राप्त झाली, तोच खरा योगी आणि मुक्त पुरुष होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे काम मी नाही तर ईश्वरी शक्ती माझ्याकडून करून घेत आहे' असा भाव ठेवल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरण: एखादा डॉक्टर शस्त्रक्रिया करताना स्वतःला केवळ एक माध्यम मानतो, तेव्हा तो यशापयशाच्या चिंतेतून मुक्त राहतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील अत्यंत सूक्ष्म आणि तात्विक भेद समजावून सांगत आहेत, त्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 84

जेथ पाविजे तें आपणचि होइजे । मग पावणें हें न बोलिजे । ऐसें ऐक्य आथी ॥

"Where that which is to be attained is reached, one becomes that itself; then 'attaining' is no longer spoken of; such is the unity."

जेथ Adverb
Jetha
जेथे
Where
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त करणे
To be attained
आपणचि Pronoun
Aapanachi
स्वतःच
Oneself
होइजे Verb
Hoije
होणे
Becomes
ऐक्य Noun
Aikya
एकरूपता
Unity
आथी Verb
Aathi
आहे/असते
Is/Exists

💡 अर्थ

ज्या ध्येयाला प्राप्त करायचे आहे, तिथे पोहोचल्यावर माणूस स्वतःच ते ध्येय बनतो. मग 'मिळवले' असे म्हणण्याची गरज उरत नाही, कारण तिथे पूर्ण एकरूपता असते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत सिद्धांताचे मर्म सांगतात. जेव्हा एखादा साधक परब्रह्माचा अनुभव घेतो, तेव्हा तो स्वतःच ब्रह्मरूप होतो. जसा मिठाचा खडा समुद्रात गेल्यावर समुद्रच होतो, तसाच भक्त देवाशी एकरूप होतो. या स्थितीत 'मी' आणि 'तू' हा भेद संपतो. साध्य आणि साधक यांच्यातील अंतर मिटून जाणे म्हणजेच खरे ऐक्य होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कलेत किंवा कामात इतके मग्न होतो की आपल्याला स्वतःचा विसर पडतो, तेव्हा आपण त्या कामाशी एकरूप होतो. उदाहरणार्थ, गाणे गाताना गायक जेव्हा गाणेच बनतो, तेव्हाच खरी कला सादर होते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे साधकाच्या अंतिम स्थितीचे, म्हणजेच अद्वैताचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा