←
बुधवार, 28 नोव्हेंबर 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 137

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । जेणें अंतःकरण हें निकें । होय तेंचि कौतुकें । ज्ञान जाणावें ॥ १३७ ॥

"Therefore, Arjuna, listen; that which makes the inner self pure, recognize that as knowledge."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
ऐकें Verb
Aike
ऐक
Listen
अंतःकरण Noun
Antahkaran
मन किंवा हृदय
Inner self or mind
निकें Adjective
Nike
शुद्ध किंवा स्वच्छ
Pure or clean
कौतुकें Adverb
Kautuke
सहजपणे किंवा कौतुकाने
Easily or with wonder
जाणावें Verb
Janave
समजावे
Should be known

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना ऐक, ज्या गोष्टीमुळे आपले मन शुद्ध आणि स्वच्छ होते, त्यालाच खरे 'ज्ञान' समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानाची अत्यंत सोपी पण खोल व्याख्या सांगतात. त्यांच्या मते, केवळ पुस्तकी माहिती मिळवणे म्हणजे ज्ञान नव्हे. ज्या विचारांमुळे किंवा ज्या साधनेमुळे माणसाचे अंतःकरण (मन आणि बुद्धी) निर्मळ होते, ज्यातून काम-क्रोधादी विकार गळून पडतात, तेच खरे ज्ञान आहे. हे ज्ञान आत्मसाक्षात्काराचा मार्ग सुलभ करते आणि मनुष्याला अज्ञानाच्या अंधारातून बाहेर काढते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण खूप माहिती वाचतो, पण जर त्या माहितीने आपला स्वभाव सुधारला नाही, तर ते खरे ज्ञान नाही. उदाहरणार्थ, जर आपण 'प्राणिमात्रांवर दया करावी' हे शिकलो आणि प्रत्यक्षात तसे वागू लागलो, तरच ते ज्ञान आपल्या अंतःकरणाला शुद्ध करते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला खऱ्या ज्ञानाचे स्वरूप आणि त्याचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 117

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । ते आचरावे सप्रेम । यथाविधी ॥ ११७ ॥

"Therefore, perform that which is appropriate action and that which is prescribed duty, with love and in the proper manner."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / उचित
Appropriate / Proper
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले
Prescribed / Ordained
आचरावे Verb
Aacharave
आचरण करावे / पाळावे
Should practice / perform
सप्रेम Adverb
Saprema
प्रेमासहित / आवडीने
With love / devotion
यथाविधी Adverb
Yathavidhi
शास्त्रोक्त पद्धतीने / नियमानुसार
According to rules / systematically

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य आहे, ते प्रेमाने आणि योग्य पद्धतीने करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते सांगतात की, मनुष्याने केवळ कर्म करू नये, तर ते 'उचित' (परिस्थितीनुसार योग्य) आणि 'विहित' (शास्त्राने किंवा धर्माने नेमून दिलेले) असावे. हे कर्म करताना मनात ओझे न बाळगता ते 'सप्रेम' म्हणजे अत्यंत आवडीने आणि आनंदाने करावे. तसेच, ते 'यथाविधी' म्हणजे शास्त्रोक्त पद्धतीने किंवा योग्य शिस्तीने पार पाडावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य प्रेमाने आणि अचूकतेने करतो, तेव्हा ते कर्म बंधकारक न ठरता मोक्षदायक ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते केवळ उरकून टाकण्यासाठी न करता, ते काम पूर्ण निष्ठेने आणि योग्य पद्धतीने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता विषयाच्या आवडीने आणि एकाग्रतेने करावा.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेतील कर्मयोगाचे विवेचन करताना ज्ञानेश्वर महाराज योग्य कर्माचे स्वरूप आणि ते करण्याची पद्धत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 26

जेथ अविद्या हेचि समिधा । करूनि बुद्धीचिया प्रबोधा । प्रज्वळिला सुमेधा । ज्ञानाग्नि जो ॥

"Where ignorance is the fuel, and through the awakening of the intellect, the fire of knowledge is kindled."

अविद्या Noun
Avidya
अज्ञान
Ignorance
समिधा Noun
Samidha
यज्ञासाठी लागणारे लाकूड
Sacrificial fuel/wood
प्रबोधा Noun
Prabodha
जागृती किंवा बोध
Awakening or enlightenment
प्रज्वळिला Verb
Prajwalila
पेटवला किंवा प्रदीप्त केला
Ignited or kindled
सुमेधा Adjective
Sumedha
उत्तम बुद्धी असलेला
Wise or one with good intellect
ज्ञानाग्नि Noun
Jnanagni
ज्ञानाचा अग्नी
Fire of knowledge

💡 अर्थ

जिथे अज्ञान हेच यज्ञाचे लाकूड (समिधा) मानून, बुद्धीच्या जागृतीने ज्ञानाचा पवित्र अग्नी पेटवला जातो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानयज्ञाचे अत्यंत सुंदर वर्णन करतात. ते म्हणतात की, जेव्हा एखादा साधक आत्मज्ञानाच्या मार्गावर चालतो, तेव्हा तो आपल्यातील 'अविद्या' म्हणजेच अज्ञानाला इंधन (समिधा) म्हणून वापरतो. ज्याप्रमाणे अग्नी लाकडाला जाळून स्वतः प्रज्वलित होतो, त्याचप्रमाणे जेव्हा बुद्धी जागृत होते (प्रबोध), तेव्हा ती अज्ञानाचा नाश करून ज्ञानाचा अग्नी प्रज्वलित करते. हा अग्नी सर्व द्वैत आणि भ्रम भस्म करून टाकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जीवनातील अज्ञान किंवा चुकांना घाबरून न जाता, त्यांना शिकण्याची संधी (इंधन) मानून विवेकाने प्रगती करावी. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यास (अज्ञान/चूक), निराश न होता त्या चुकांचा अभ्यास करून पुढच्या वेळी अधिक ज्ञानी होणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे ज्ञानयज्ञाचे स्वरूप स्पष्ट करत आहेत, जिथे अज्ञानाचा बळी देऊन ज्ञानाचा प्रकाश मिळवला जातो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा