←
रविवार, 11 नोव्हेंबर 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 255

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । हें सामान्यपणें सहजे । घडत असे ॥ २५५ ॥

"Therefore, whatever the capable person does, that very thing is followed by others; this happens naturally in a general way."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान व्यक्तीने
By the capable or powerful person
कीजे Verb
Kije
केले जाते
Is done
इतरींही Pronoun
Itarinhi
इतरांनी सुद्धा
By others also
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरणात आणले जाते
Is practiced or followed
सहजे Adverb
Sahaje
सहजपणे
Naturally

💡 अर्थ

म्हणून श्रेष्ठ किंवा सामर्थ्यवान माणसे जे जे करतात, त्याचेच अनुकरण इतर सामान्य लोक करतात. हे जगात अगदी सहजपणे घडत असते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सामाजिक मानसशास्त्राचे एक महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. ते म्हणतात की, समाजात ज्यांना 'समर्थ' किंवा श्रेष्ठ मानले जाते, त्यांच्या वागण्याचा ठसा सर्वसामान्यांवर उमटतो. लोक स्वतःचा स्वतंत्र विचार करण्याऐवजी मोठ्यांच्या पावलावर पाऊल ठेवणे सोपे मानतात. जर समाजातील नेते, विद्वान किंवा घरातील मोठी माणसे नीतिमान आणि सदाचारी असतील, तर समाजही आपोआपच सन्मार्गाला लागतो. ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे, म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण नेहमी शुद्ध ठेवले पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

घरातील मोठ्या माणसांनी किंवा शिक्षकांनी नेहमी चांगले वागावे, कारण मुले त्यांचेच पाहून शिकतात. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी कचरा कुंडीत टाकण्याची सवय लावली, तर मुलेही त्याचेच अनुकरण करतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ पुरुषांच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर कसा प्रभाव पडतो, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 197

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥

म्हणौनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । तेंचि प्रमाण मानिजे । सामान्येंही ॥ १९७ ॥

"Therefore, whatever a capable person does, the same is practiced by others; whatever they accept as standard, is followed by the common folk."

समर्थें Noun
Samarthe
श्रेष्ठ किंवा सामर्थ्यवान व्यक्तीने
By the capable or great person
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरण करावे किंवा अमलात आणावे
Should be practiced or followed
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
सामान्येंही Noun
Samanyenhi
सामान्य लोकांनी सुद्धा
Even by common people
इतरींही Pronoun
Itarinhi
इतरांनी सुद्धा
By others as well

💡 अर्थ

म्हणून श्रेष्ठ माणसे जे जे वागतात, त्याचेच इतर लोकही अनुकरण करतात. श्रेष्ठ माणसे ज्या गोष्टीला योग्य मानतात, सामान्य लोकही तसेच वागतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सामाजिक नेतृत्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात ज्यांना 'समर्थ' किंवा श्रेष्ठ मानले जाते, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सामान्य लोकांचे लक्ष असते. सामान्य माणसाला धर्माचे किंवा तत्त्वज्ञानाचे सूक्ष्म ज्ञान नसते, त्यामुळे तो पुस्तकांपेक्षा जिवंत आदर्शांकडे पाहून शिकतो. जर एखादा ज्ञानी किंवा अधिकारवाणी असलेला पुरुष चुकीचे वागला, तर समाजही भरकटू शकतो. म्हणून, लोकसंग्रहासाठी (समाजाच्या कल्याणासाठी) श्रेष्ठ व्यक्तीने अत्यंत जबाबदारीने आणि शिस्तीने वागणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या घरातील मोठी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक जसे वागतात, तसेच मुले शिकतात. जर आपण स्वतः शिस्त पाळली, तर आपल्या हाताखालील लोकही शिस्त पाळतील. उदाहरण: जर पालकांनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच शिकतील.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर कसा प्रभाव पडतो आणि आदर्श घालून देणे का महत्त्वाचे आहे, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 73

म्हणोनि जे जे उचित । आणि अवसरें करूनि प्राप्त । तें कर्म न सांडितां विहित । आचरावें ॥ ७३ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and has come to you by occasion, perform that prescribed duty without abandoning it."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य
Appropriate
अवसरें Noun
Avasarēṃ
प्रसंगानुसार / वेळेनुसार
According to the occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले / समोर आलेले
Obtained or arrived
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले / विहित केलेले
Prescribed or ordained
आचरावें Verb
Ācarāvē
आचरण करावे / करावे
Should be performed

💡 अर्थ

म्हणून जे काम योग्य आहे आणि जे वेळेनुसार आपल्यासमोर आले आहे, ते शास्त्रशुद्ध काम सोडून न देता नीट पूर्ण करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा त्याग करू नये. आपल्या जीवनात परिस्थितीनुसार (अवसरें) जे कर्तव्य आपल्या वाट्याला येते आणि जे नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) असते, तेच आपले 'विहित कर्म' होय. अशा कर्माला कंटाळून किंवा घाबरून सोडून न देता, ते पूर्ण निष्ठेने पार पाडणे हाच खरा कर्मयोग आहे. कर्मापासून पळ काढण्यापेक्षा ते जबाबदारीने पार पाडणे मोक्षप्राप्तीसाठी आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात आणि उद्या तुमची परीक्षा आहे. अशा वेळी अभ्यास करणे हे तुमचे 'उचित' आणि 'प्राप्त' कर्म आहे. टीव्ही पाहणे किंवा खेळणे हे त्या वेळेसाठी अयोग्य आहे. आपले मुख्य कर्तव्य (अभ्यास) प्रामाणिकपणे पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचा अवलंब करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण देताना विहित कर्माचे महत्त्व सांगतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा