←
शनिवार, 10 नोव्हेंबर 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 90

म्हणोनि जे जे उचित। आणि अवसरेंकरूनि प्राप्त। तें कर्म न सांडितां निभ्रांत। आचरावें॥

"Therefore, whatever is appropriate and comes by occasion, perform that duty without doubt and without abandoning it."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य
Appropriate
अवसरेंकरूनि Adverb
Avasareṅkarūni
प्रसंगानुसार / वेळेनुसार
By occasion / timely
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले
Obtained
निभ्रांत Adverb
Nibhrāṃta
नि:संशयपणे
Without doubt
आचरावें Verb
Ācarāveṃ
आचरण करावे
Should be performed

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य कर्म आहे आणि जे वेळेनुसार आपल्या वाट्याला आले आहे, ते कर्म न सोडता नि:संशयपणे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले, परिस्थितीनुसार प्राप्त झालेले आणि जे नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे, असे कर्म कधीही टाळू नये. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नसून, फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले विहित कर्तव्य पार पाडणे हाच खरा योग आहे. 'निभ्रांत' या शब्दातून ते सुचवतात की कर्म करताना मनात कोणताही संशय किंवा द्विधा मन:स्थिती नसावी.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपल्यासमोर एखादे कर्तव्य येते (उदा. विद्यार्थ्याने अभ्यास करणे किंवा नोकरीत आपली जबाबदारी पार पाडणे), तेव्हा ते टाळण्याऐवजी किंवा त्याबद्दल तक्रार करण्याऐवजी, ते आपले कर्तव्य समजून पूर्ण निष्ठेने पूर्ण करावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण देताना विहित कर्माचे आचरण करण्यास सांगतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 57

तरी अर्जुना हें ऐकें । जेणें अंतःकरण निकें । होय तें कौतुकें । सांगेन तुज ॥

"Therefore, Arjuna, listen; I shall tell you with delight that by which the mind becomes pure."

तरी Conjunction
Tari
तर / म्हणून
Therefore / So
ऐकें Verb
Aike
ऐक
Listen
अंतःकरण Noun
Antahkaran
मन किंवा हृदय
Inner self or mind
निकें Adjective
Nike
शुद्ध किंवा चांगले
Pure or good
कौतुकें Adverb
Kautuke
प्रेमाने किंवा आवडीने
With affection or delight
सांगेन Verb
Sangen
सांगेन
Will tell

💡 अर्थ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला म्हणतात, 'हे अर्जुना, आता मी तुला अशी गोष्ट सांगतो, ज्याने तुझे मन शुद्ध आणि प्रसन्न होईल.'

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णांच्या माध्यमातून साधनेतील चित्तशुद्धीचे महत्त्व स्पष्ट करतात. आत्मज्ञान प्राप्त करण्यासाठी अंतःकरण निर्मळ असणे आवश्यक आहे. श्रीकृष्ण अर्जुनाला आश्वासित करतात की, मी तुला अत्यंत प्रेमाने आणि कौतुकाने असा मार्ग सांगेन ज्याने तुझे मन सर्व विकारांपासून मुक्त होऊन स्वच्छ (निकें) होईल. जेव्हा मन शुद्ध असते, तेव्हाच सत्याचे आकलन होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही नवीन काम किंवा अभ्यास सुरू करण्यापूर्वी मन शांत आणि विचारांनी शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेचा अभ्यास करताना मन इकडे-तिकडे भरकटू न देता एकाग्र केल्यास यश मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाचा उपदेश करण्यापूर्वी त्याचे मन तयार करत आहेत आणि चित्तशुद्धीचे आश्वासन देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 85

जेणें अंतरीं सुख देखिलें । जो आत्मबोधें सुखावला । तोचि परब्रह्म जाहला । देहींच असतां ॥

जेणे अंतरीं सुख देखिलें । जो आत्मबोधें सुखावला । तोचि परब्रह्म जाहला । देहींच असतां ॥

"He who has seen happiness within, who is comforted by self-knowledge, he alone has become Parabrahma, while still in the body."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याने
The one who
अंतरीं Noun
Antari
हृदयात किंवा मनात
Within the heart or mind
देखिलें Verb
Dekhile
पाहिले किंवा अनुभवले
Saw or experienced
आत्मबोधें Noun
Aatmabodhe
आत्मज्ञानाने
By self-knowledge
सुखावला Verb
Sukhavala
आनंदी झाला
Became happy
परब्रह्म Noun
Parabrahma
परमात्मा किंवा सर्वोच्च तत्व
The Supreme Reality
देहींच Noun
Dehicha
शरीरात असतानाच
While still in the body

💡 अर्थ

ज्याला आपल्या स्वतःच्या मनातच सुख सापडले आहे आणि जो आत्मज्ञानाने आनंदी झाला आहे, तो या शरीरात असतानाच प्रत्यक्ष परब्रह्म स्वरूप बनतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'जिवन्मुक्ताची' स्थिती स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्या मनुष्याला बाह्य विषयांमध्ये सुख शोधण्याची गरज उरत नाही आणि ज्याने आपल्या अंतरात्म्यातच शाश्वत आनंदाचा अनुभव घेतला आहे, तो पुरुष धन्य आहे. आत्मज्ञानामुळे ज्याचे मन शांत आणि तृप्त झाले आहे, तो देहधारी असूनही ईश्वराशी (परब्रह्माशी) एकरूप झालेला असतो. त्याला मोक्षासाठी मृत्यूची वाट पाहावी लागत नाही, तो जिवंतपणीच मुक्त असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण बाह्य वस्तूंच्या (उदा. नवीन खेळणी किंवा कपडे) मोहात न पडता आपल्या अभ्यासात आणि चांगल्या कामात समाधान मानतो, तेव्हा आपण या ओवीचा अर्थ जगत असतो. उदाहरण: परीक्षेत चांगले गुण मिळवण्यासाठी प्रामाणिकपणे अभ्यास केल्यावर मिळणारे समाधान हे अंतरीचे सुख आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मज्ञानी आणि अंतर्बाह्य सुखी झालेल्या पुरुषाच्या लक्षणांचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा