←
मंगळवार, 23 ऑक्टोबर 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 35

जेणें अंतःकरणें । बोधु हा पाविजे । तेणें संशयो सांडिजे । निःशेषु गा ॥

जेणें अंतःकरणें बोधु हा पाविजे । तेणें संशयो सांडिजे निःशेषु गा ॥

"By that consciousness through which this awakening is attained, all doubts are discarded completely."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याद्वारे / ज्याने
By which
अंतःकरणें Noun
Antahkarane
मनाने / हृदयाने
By the mind or heart
बोधु Noun
Bodhu
ज्ञान / समज
Knowledge or Awakening
पाविजे Verb
Pavije
मिळतो / प्राप्त होतो
Is attained
संशयो Noun
Sanshayo
शंका / गोंधळ
Doubt
सांडिजे Verb
Sandije
सोडला जातो / नष्ट होतो
Is discarded
निःशेषु Adverb
Nisheshu
पूर्णपणे / काहीही शिल्लक न ठेवता
Completely

💡 अर्थ

ज्या ज्ञानामुळे मनाला खरी समज मिळते, त्या ज्ञानामुळे मनातील सर्व शंका पूर्णपणे नष्ट होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जेव्हा मनुष्याच्या अंतःकरणात सद्गुरूंच्या कृपेने किंवा अभ्यासाने खरा 'बोध' (ज्ञान) प्राप्त होतो, तेव्हा त्याच्या मनातील सर्व प्रकारचे संशय, भीती आणि द्वैत भावना मुळासकट नष्ट होते. संशय हा माणसाच्या प्रगतीतील सर्वात मोठा अडथळा आहे, आणि केवळ शुद्ध ज्ञानच त्याला दूर करू शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या विषयाचे सखोल ज्ञान मिळते, तेव्हा त्याबद्दलचा आपला गोंधळ दूर होतो. उदाहरणार्थ, गणिताचे सूत्र नीट समजले की त्याबद्दलची भीती आणि शंका संपते.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज आत्मज्ञानामुळे मनातील संशयाची निवृत्ती कशी होते, याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 213

तैसे कर्माचेनि आधारे । जो कर्मातेचि संहारे । तो कर्मबंधा न पडे । स्वभावेंचि ॥ २१३ ॥

"In the same way, he who destroys karma with the support of karma, naturally does not fall into the bondage of karma."

कर्माचेनि Noun
karmacheni
कर्माच्या
of action
आधारे Noun
adhare
आधाराने
by support
संहारे Verb
sanhare
नाश करतो
destroys
कर्मबंधा Noun
karmabandha
कर्माचे बंधन
bondage of action
स्वभावेंचि Adverb
swabhavinchi
सहजपणे
naturally

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कर्माच्याच मदतीने जो कर्माचा नाश करतो, तो माणूस सहजपणे कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'अकर्मा'ची स्थिती स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे एखादा कुशल कारागीर हत्याराचा वापर करूनच लोखंड कापतो किंवा लाकूड तासतो, त्याप्रमाणे ज्ञानी पुरुष कर्माचा त्याग न करता, ते कर्म ईश्वरार्पण बुद्धीने आणि फळाची आशा सोडून करतो. अशा प्रकारे कर्म करूनही तो कर्माच्या परिणामांपासून मुक्त राहतो. जेव्हा कर्मातील 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नष्ट होतो, तेव्हा ते कर्म बंधनकारक ठरत नाही, तर ते मोक्षाला कारणीभूत ठरते. हे सर्व त्या ज्ञानी पुरुषाच्या बाबतीत अत्यंत नैसर्गिकरीत्या (स्वभावतः) घडते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, ते काम आपले कर्तव्य समजून केल्यास आपल्याला मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी केवळ गुणांच्या मागे न लागता ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास केल्यास त्यांना अभ्यासाचे ओझे वाटत नाही आणि ते सहजपणे यशस्वी होतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्मात राहूनही कर्मापासून अलिप्त कसा राहतो आणि कर्माचा उपयोग करूनच कर्माचे बंधन कसे तोडतो, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 166

म्हणोनि तूं अर्जुना | पाळिसी जरी या भजना | तरी सांडिसी या बंधना | संसाराच्या || १६६ ||

"Therefore, O Arjuna, if you observe this path of devotion, you shall be released from these worldly bonds."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
पाळिसी Verb
Palisi
पालन करशील
will follow
भजना Noun
Bhajana
भक्तीला किंवा सेवेला
devotion or service
सांडिसी Verb
Sandisi
सोडशील किंवा मुक्त होशील
will cast off
बंधना Noun
Bandhana
पाश किंवा बंधन
bondage
संसाराच्या Noun
Sansarachya
जगाच्या किंवा प्रपंचाच्या
of the worldly existence

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, जर तू या भक्तीमार्गाचे (स्वधर्माचे) पालन केलेस, तर तू या संसाराच्या बंधनातून नक्कीच मुक्त होशील.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, भगवंताने सांगितलेला कर्मयोग किंवा स्वधर्माचे आचरण हे केवळ शारीरिक कर्म नसून ते एक प्रकारचे 'भजन' (भक्ती) आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले विहित कर्तव्य पार पाडते, तेव्हा ते कर्म तिला संसारात अडकवण्याऐवजी मोक्षाकडे नेते. संसाराची माया आणि जन्म-मरणाचे पाश तोडण्यासाठी निष्काम कर्म हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे, असा उपदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास किंवा कर्मचाऱ्यांनी आपले काम 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने केले, तर त्यांना कामाचा ताण जाणवत नाही आणि ते मानसिकदृष्ट्या मुक्त राहतात. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता मनापासून अभ्यास करणे हेच संसारातील बंधनातून मुक्त होण्याचे सूत्र आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की स्वधर्माचे पालन करणे हेच मोक्षाचे खरे साधन आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा