←
शनिवार, 25 ऑगस्ट 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 17

अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् । विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥

तरी अविनाशु जो जाण । जयापासुनि हे त्रिभुवन । विस्तारले असे पूर्ण । तो न नाशे कदा ॥

"Know that which pervades the entire body is indestructible. No one is able to cause the destruction of that imperishable soul."

अविनाशु Adjective
avināśu
ज्याचा कधीही नाश होत नाही असा
indestructible
त्रिभुवन Noun
tribhuvana
तिन्ही लोक किंवा संपूर्ण विश्व
the three worlds/universe
विस्तारले Verb
vistārale
पसरलेले किंवा व्यापलेले
pervaded or expanded
कदा Adverb
kadā
कधीही
ever/at any time
नाशे Verb
nāśe
नाश पावणे
to perish or destroy

💡 अर्थ

ज्या परमात्म्यापासून हे संपूर्ण जग निर्माण झाले आहे आणि व्यापलेले आहे, तो परमात्मा कधीही नष्ट होत नाही, तो अविनाशी आहे हे तू लक्षात ठेव.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे आणि परमात्म्याचे अमरत्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्या मूळ तत्त्वामुळे हे संपूर्ण विश्व (त्रिभुवन) विस्तारले आहे, ते तत्त्व कधीही संपत नाही. जसे आकाशाला कोणीही स्पर्श करू शकत नाही किंवा नष्ट करू शकत नाही, तसेच या विश्वाचा आधार असलेला परमात्मा अव्यय आहे. बाह्य जग बदलत असले तरी, त्यामागील मूळ चैतन्य शक्ती शाश्वत आणि अविनाशी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो किंवा एखाद्या गोष्टीच्या हानीमुळे दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले आंतरिक सामर्थ्य आणि आत्मा कधीही नष्ट होत नाही. उदाहरण: परीक्षेतील अपयश म्हणजे आयुष्याचा शेवट नाही, कारण तुमचे ज्ञान आणि प्रयत्न करण्याची शक्ती तुमच्यात कायम असते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला मृत्यूचे भय आणि शोक दूर करण्यासाठी आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 99

म्हणोनि कर्माचा विटाळु । न शिवेचि तयां निर्मळु । जे अंतरीं सुकाळु । बोधाचा जाहला ॥ ९९ ॥

"Therefore, the stain of karma does not touch those pure ones, in whose hearts the abundance of enlightenment has occurred."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
विटाळु Noun
Viṭāḷu
दोष किंवा अशुद्धता
Impurity or stain
निर्मळु Adjective
Nirmaḷu
अत्यंत स्वच्छ किंवा पवित्र
Pure or stainless
अंतरीं Noun
Antarīṃ
हृदयात किंवा मनात
Within the heart or mind
सुकाळु Noun
Sukāḷu
भरभराट किंवा सुबत्ता
Abundance or plenty
बोधाचा Noun
Bodhācā
ज्ञानाचा किंवा आत्मज्ञानाचा
Of spiritual knowledge

💡 अर्थ

ज्यांच्या मनात आत्मज्ञानाचा पूर्ण प्रकाश पसरला आहे, अशा पवित्र व्यक्तींना कर्माचा कोणताही दोष किंवा अशुद्धता स्पर्श करू शकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्या साधकाच्या अंतःकरणात 'आत्मबोध' किंवा स्वरूपाचे ज्ञान पूर्णपणे जागृत झाले आहे, तो पुरुष अत्यंत शुद्ध होतो. अशा ज्ञानी पुरुषाला कर्माची बाधा होत नाही. ज्याप्रमाणे सूर्याला अंधाराचा स्पर्श होत नाही, त्याप्रमाणे ज्याच्या मनात ज्ञानाचा सुकाळ (भरभराट) झाला आहे, त्याला कर्माचे फळ किंवा त्यातील पाप-पुण्य चिकटत नाही, कारण त्याचा 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नष्ट झालेला असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना जर आपण 'मी' पणा सोडून आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता काम केले, तर त्या कामाचा ताण आपल्याला जाणवत नाही. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव धरली नाही तर मनाला खरी शांती मिळते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त राहतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 132

परि फळाचा संगु सांडिजे । आणि मी कर्ता हें न म्हणाविजे । हेंचि मुख्यत्वें जाणिजे । वर्म याचें ॥

"But the attachment to the fruit should be abandoned, and one should not say 'I am the doer'; know this to be the principal secret of it."

फळाचा Noun
Phalacha
कर्माच्या फळाचा
Of the fruit/result
संगु Noun
Sangu
आसक्ती किंवा ओढ
Attachment
सांडिजे Verb
Saandije
त्याग करावा किंवा सोडावा
Should be abandoned
कर्ता Noun
Karta
करणारा
Doer
म्हणाविजे Verb
Mhanavije
म्हणावे किंवा मानून घ्यावे
Should be claimed
मुख्यत्वें Adverb
Mukhyatven
प्रामुख्याने
Principally
वर्म Noun
Varma
रहस्य किंवा मर्म
Secret/Essence

💡 अर्थ

कर्माच्या फळाची आशा सोडून द्यावी आणि 'मी हे केले' असा गर्व करू नये; हेच कर्म करण्याचे खरे रहस्य आहे.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. कर्म करणे हे मानवाच्या हाती आहे, पण त्या कर्माचे फळ आपल्या इच्छेनुसार मिळावे हा हट्ट (संग) सोडणे आवश्यक आहे. तसेच, कर्म करताना 'मीच हे सर्व करतोय' हा कर्तेपणाचा अहंकार मनुष्याला कर्माच्या बंधनात अडकवतो. म्हणून, फळाची आसक्ती आणि कर्तेपणाचा अभिमान या दोन्ही गोष्टींचा त्याग करून केलेले कर्म हेच मोक्षदायक ठरते. हेच साधनेचे मुख्य वर्म किंवा गुपित आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एखाद्या गरजूला मदत केली, तर 'मी मदत केली' हा अहंकार न ठेवणे आणि बदल्यात कसलीही अपेक्षा न करणे, म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे मुख्य मर्म आणि अहंकाररहित कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा