🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मस्वरूपाचे किंवा सद्गुरूंचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण विश्व ज्या अधिष्ठानावर निर्माण झाले आहे आणि ज्याच्या चैतन्यप्रकाशामुळे आपल्याला हे जग अनुभवता येते, तो 'जगजेठी' (विश्वाचा स्वामी) मला साक्षात झाला आहे. हे केवळ बाह्य डोळ्यांनी पाहणे नसून, अंतरीचा साक्षात्कार आहे. सृष्टीचा उगम आणि तिचा प्रकाशक एकच आहे, हे सत्य येथे मांडले आहे.

दैनंदिन जीवनात आपण निसर्गातील प्रत्येक गोष्टीत ईश्वरी शक्तीचा अनुभव घेऊ शकतो. उदाहरण: जेव्हा आपण एखादे सुंदर फूल पाहतो, तेव्हा केवळ फुलाचे सौंदर्य न पाहता, ते निर्माण करणाऱ्या अदृश्य शक्तीप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज सृष्टीचा उगम आणि तिचा प्रकाशक असलेल्या परमात्म्याच्या साक्षात्काराचे वर्णन करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जो मनुष्य अत्यंत व्यस्त असतानाही (कर्माच्या लोटीत) स्वतःचे मानसिक संतुलन ढळू देत नाही आणि जो कर्मे सोडून शांत बसलेला असतानाही ज्याच्या मनात कर्माचे विचार किंवा वासना निर्माण होत नाहीत, तोच खरा योगी आहे. कर्माचा त्याग म्हणजे केवळ शरीर शांत ठेवणे नव्हे, तर मनातील कर्माची ओढ संपवणे होय. असा पुरुष कर्माच्या बंधनातून मुक्त असतो.

एखाद्या मोठ्या प्रकल्पावर काम करताना खूप ताण असूनही शांत राहणे आणि काम संपल्यावर त्याबद्दल विचार करत न बसणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

ज्ञानेश्वर महाराज कर्माच्या बंधनातून मुक्त झालेल्या पुरुषाची लक्षणे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जोपर्यंत मनुष्य बाह्य विषयांच्या (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) आहारी जातो, तोपर्यंत त्याचे मन विचलित राहते. इंद्रिये जेव्हा स्वैरपणे विषयांकडे धावतात, तेव्हा बुद्धी स्थिर राहू शकत नाही. म्हणून, जर आत्मज्ञान प्राप्त करायचे असेल किंवा बुद्धी स्थिर करायची असेल, तर इंद्रियांना विषयांपासून परावृत्त करणे आणि त्यांच्यावर संयम मिळवणे अत्यंत आवश्यक आहे. हाच स्थितप्रज्ञ होण्याचा खरा मार्ग आहे.

अभ्यास करताना मोबाईल किंवा टीव्ही यांसारख्या गोष्टींकडे लक्ष न देता मनावर ताबा ठेवला, तरच एकाग्रता वाढते आणि परीक्षेत यश मिळते.

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना, बुद्धी स्थिर करण्यासाठी इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करत आहेत.