←
शुक्रवार, 17 ऑगस्ट 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 262

ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते । सङ्गात्संजायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥

जैसा कां एखादा विषयी। विषयांतें मनीं वाहे पां ही। तैसाचि तोही। संगु उपजे॥

"Just as a sensualist carries the thoughts of sense-objects in his mind, in the same way, attachment is born."

विषयी Noun
Vishayi
भोगांची इच्छा करणारा
Sensualist or one who seeks pleasure
विषयांतें Noun
Vishayante
इंद्रियांच्या भोगांना
Objects of senses
मनीं Noun
Mani
मनामध्ये
In the mind
वाहे Verb
Vahe
चिंतन करतो किंवा वाहतो
Carries or contemplates
संगु Noun
Sangu
आसक्ती किंवा सोबत
Attachment or association
उपजे Verb
Upaje
निर्माण होते
Arises or is born

💡 अर्थ

जसा एखादा विलासी माणूस विषयांचे सतत चिंतन करतो, तशीच त्याला त्या विषयांची ओढ किंवा आसक्ती निर्माण होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मानवी मनाचा स्वभाव असा आहे की ते ज्या गोष्टीचे सतत चिंतन करते, त्या गोष्टीशी त्याचे नाते जडते. जेव्हा एखादा मनुष्य इंद्रियांच्या भोगांचे (विषयांचे) मनात वारंवार स्मरण करतो, तेव्हा नकळतपणे त्या विषयाबद्दल त्याच्या मनात 'संग' म्हणजे आसक्ती निर्माण होते. ही आसक्तीच पुढे सर्व दुःखांचे आणि पतनाचे पहिले पाऊल ठरते. मनातील विचारांची शक्ती इतकी प्रबळ असते की केवळ चिंतनानेच माणूस बंधनात अडकू शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर आपण सतत नकारात्मक गोष्टींचा किंवा वाईट सवयींचा विचार केला, तर आपल्याला त्याची सवय लागते. उदाहरणार्थ, सतत मोबाईल गेम्सचा विचार केल्यास अभ्यासावरून लक्ष उडते. म्हणून नेहमी चांगल्या विचारांचा सराव करावा.

📌 संदर्भ

विषयांच्या चिंतनातून विनाशाची प्रक्रिया कशी सुरू होते, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 95

जेथ हे संसारचित्र उमटे। तो मनोरूपु पटु फाटे। तेथ मग आपैसाचि फिटे। आभासु हा॥

"Where this picture of the world appears, that canvas in the form of the mind is torn; then this illusion automatically disappears."

संसारचित्र Noun
Samsarachitra
संसाराचे चित्र
Picture of the worldly existence
उमटे Verb
Umate
दिसते किंवा प्रकट होते
Appears or manifests
मनोरूपु Adjective
Manorupu
मनाच्या स्वरूपाचे
In the form of the mind
पटु Noun
Patu
कापड किंवा पडदा
Cloth or canvas
फाटे Verb
Phate
फाटते किंवा नष्ट होते
Tears or dissolves
आपैसाचि Adverb
Apaisachi
आपोआप
Automatically
आभासु Noun
Abhasu
भ्रम किंवा भास
Illusion or appearance

💡 अर्थ

ज्या मनावर संसाराचे चित्र दिसते, ते मनरूपी कापड जेव्हा फाटते, तेव्हा संसाराचा हा भास आपोआप नाहीसा होतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मनाच्या स्वरूपाचे सखोल वर्णन करतात. ते म्हणतात की, हा संपूर्ण संसार म्हणजे मनाच्या पडद्यावर उमटलेले एक चित्र आहे. मन हे त्या चित्रासाठी लागणारा आधार किंवा कापड (पट) आहे. जेव्हा आत्मज्ञानामुळे किंवा साधनेमुळे हे मनरूपी कापडच फाटून जाते (म्हणजेच मन लय पावते), तेव्हा त्यावर दिसणारे संसाराचे खोटे चित्र किंवा भ्रम आपोआपच नष्ट होतो. जोपर्यंत मन आहे, तोपर्यंतच हा द्वैत प्रपंच भासतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यातील बहुतेक दुःख हे आपल्या विचारांमुळे (मनामुळे) असते. जर आपण आपले मन शांत आणि स्थिर ठेवले, तर बाह्य जगातील समस्यांचा त्रास कमी होतो. उदाहरण: अंधारात दोरीला साप समजून घाबरणे हा मनाचा खेळ आहे; प्रकाश पडताच (ज्ञान मिळताच) तो भास संपतो.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज संसाराचा भ्रम आणि मनाचा संबंध स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 17

तेथ पांडवांचे दळ । जे महाभय काळ । कीं प्रळयकाळींचें प्रबळ । वायुचक्र ॥ १७ ॥

"There stood the Pandava army, like the terrifying form of Time (Death), or like the powerful whirlwind of the apocalypse."

तेथ Adverb
Tetha
तिथे
There
दळ Noun
Dala
सैन्य
Army
महाभय Adjective
Mahabhaya
अत्यंत भयानक
Terrifying
काळ Noun
Kala
मृत्यू किंवा वेळ
Death or Time
प्रबळ Adjective
Prabala
शक्तिशाली
Powerful
वायुचक्र Noun
Vayuchakra
चक्रीवादळ
Whirlwind

💡 अर्थ

तिथे पांडवांचे सैन्य इतके शक्तिशाली होते की ते साक्षात मृत्यूसारखे किंवा प्रलयाच्या वेळी येणाऱ्या मोठ्या वादळासारखे वाटत होते.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज पांडवांच्या सैन्याचे वर्णन करत आहेत. संजय धृतराष्ट्राला सांगतो की, पांडवांचे सैन्य केवळ सैनिकांचा समूह नसून ते अत्यंत भयावह आणि शक्तिशाली आहे. त्याची तुलना 'महाभय काळ' म्हणजे प्रत्यक्ष मृत्यूशी आणि 'प्रळयकाळींचें वायुचक्र' म्हणजे सृष्टीचा अंत करणाऱ्या प्रचंड चक्रीवादळाशी केली आहे. हे सैन्य अधर्माचा नाश करण्यासाठी पूर्णपणे सज्ज आणि समर्थ असल्याचे हे प्रतीक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या मोठ्या संकटाचा सामना करतो, तेव्हा आपली तयारी आणि आत्मविश्वास इतका प्रबळ असावा की अडथळे स्वतःच दूर होतील. उदाहरणार्थ, परीक्षेचा अभ्यास करताना आपली एकाग्रता एखाद्या वादळासारखी असावी, जी सर्व शंकांना दूर सारून यश मिळवून देईल.

📌 संदर्भ

संजय राजा धृतराष्ट्राला पांडवांच्या सैन्याच्या प्रचंड शक्तीचे वर्णन करून सांगत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा