←
गुरुवार, 19 जुलै 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 372

म्हणोनि अर्जुना हें जाणावें । जे इंद्रियें दमिलीं असावीं । मग स्थैर्य पाविजे स्वभावें । आत्मबोधीं ॥ ३७२ ॥

"Therefore, Arjuna, know this: the senses must be subdued. Then, one naturally attains stability in the knowledge of the Self."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये व कर्मेंद्रिये
Senses
दमिलीं Verb
Damili
जिंकलेली किंवा ताब्यात असलेली
Subdued or controlled
स्थैर्य Noun
Sthairya
स्थिरता
Stability
आत्मबोधीं Noun
Atmabodhi
आत्मज्ञानामध्ये
In self-realization

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, हे लक्षात घे की इंद्रियांवर ताबा मिळवला पाहिजे. त्यानंतरच आत्मज्ञानामध्ये सहजपणे स्थिरता प्राप्त होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जोपर्यंत मनुष्य आपल्या इंद्रियांवर पूर्ण नियंत्रण मिळवत नाही, तोपर्यंत त्याचे चित्त स्थिर होऊ शकत नाही. इंद्रिये ही चंचल असतात आणि ती मनाला सतत बाह्य विषयांकडे खेचतात. जेव्हा साधक अभ्यासाने आणि वैराग्याने या इंद्रियांना जिंकतो, तेव्हा त्याला आत्मस्वरूपाचा बोध होतो. ही स्थिरता कोणत्याही दबावाखाली नसून ती स्वभावातच भिनलेली असते, ज्यामुळे साधक विचलित होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात मोबाईल किंवा सोशल मीडियाच्या अतिवापरावर नियंत्रण ठेवणे म्हणजे इंद्रियदमन होय. जेव्हा आपण या बाह्य आकर्षणांवर ताबा मिळवतो, तेव्हाच आपण अभ्यासात किंवा कामात एकाग्र होऊन प्रगती करू शकतो.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ अवस्था प्राप्त करण्यासाठी इंद्रियांवर विजय मिळवणे किती आवश्यक आहे, हे श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 74

तैसे अध्यात्मशास्त्र हे थोर । जेथ अर्जुनु मुख्य पात्रीं सादर । आणि संवादु हा साचार । संजय-धृतराष्ट्राचा ॥

"Likewise, this spiritual science is profound, where Arjuna is the primary respectful recipient, and it is the true dialogue between Sanjaya and Dhritarashtra."

अध्यात्मशास्त्र Noun
Adhyatmashastra
आत्मज्ञानाचे शास्त्र
Spiritual science
थोर Adjective
Thor
महान किंवा श्रेष्ठ
Great or Grand
पात्रीं Noun
Patri
भूमिकेत किंवा पात्राच्या ठिकाणी
In the role of a character
सादर Adverb
Sadar
आदराने किंवा सन्मानाने
With respect
साचार Adjective
Sachar
प्रत्यक्ष किंवा खरोखर
Truly or Actually
संवादु Noun
Sanvadu
चर्चा किंवा संभाषण
Dialogue

💡 अर्थ

त्याचप्रमाणे हे अध्यात्मशास्त्र अतिशय श्रेष्ठ आहे, ज्यामध्ये अर्जुन हा मुख्य श्रोता (पात्र) आहे आणि संजय व धृतराष्ट्र यांचा हा प्रत्यक्ष संवाद आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानेश्वरीच्या (गीतेच्या) स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की हे अध्यात्मशास्त्र अत्यंत महान आहे. यात अर्जुन हा मुख्य पात्र असून तो अत्यंत आदराने हे ज्ञान ग्रहण करत आहे. तसेच, हा संवाद संजय आणि धृतराष्ट्र यांच्यातील प्रत्यक्ष वार्तालाप आहे, जो व्यासांच्या कृपेने आपल्याला उपलब्ध झाला आहे. हे शास्त्र केवळ शब्द नसून आत्मज्ञानाचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जीवनात जेव्हा आपण एखादी महत्त्वाची गोष्ट शिकतो, तेव्हा अर्जुनासारखी एकाग्रता आणि आदर असावा. उदाहरणार्थ, वर्गात शिक्षकांकडून ज्ञान घेताना आपण पूर्ण लक्ष दिले पाहिजे, तरच ते ज्ञान आपल्याला प्राप्त होईल.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर भगवद्गीतेच्या आध्यात्मिक प्रवचनाच्या महानतेचे आणि त्यातील पात्रांचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 52

मग वैराग्याचेनि बळें । बुद्धीचें मळ फिटले । तरी होईल प्रांजळें । आत्मज्ञान ॥

"Then, through the strength of detachment, the impurities of the intellect are cleansed, and self-knowledge shines forth clearly."

वैराग्याचेनि Noun
Vairagyacheni
वैराग्याच्या
By detachment
बळें Noun
Balen
शक्तीने
By power
मळ Noun
Mal
दोष किंवा घाण
Impurity or dirt
फिटले Verb
Fitale
दूर झाले
Removed or cleared
प्रांजळें Adjective
Pranjalen
अत्यंत स्पष्ट
Very clear
आत्मज्ञान Noun
Atmajnan
स्वस्वरूपाचे ज्ञान
Self-knowledge

💡 अर्थ

जेव्हा वैराग्याच्या शक्तीने बुद्धीतील सर्व दोष किंवा घाण दूर होते, तेव्हा आपल्याला स्वतःचे खरे ज्ञान (आत्मज्ञान) अगदी स्पष्टपणे मिळते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मानवी बुद्धीवर जोपर्यंत सांसारिक विषयांची आणि मोहाची पुटे चढलेली असतात, तोपर्यंत तिला सत्याचे दर्शन घडत नाही. ज्याप्रमाणे आरशावर धूळ असेल तर प्रतिबिंब दिसत नाही, त्याचप्रमाणे बुद्धीवर वासनांचा 'मळ' असेल तर आत्मज्ञान होत नाही. जेव्हा साधक वैराग्याचा (आसक्ती सोडण्याचा) सराव करतो, तेव्हा ही बुद्धी शुद्ध होते. शुद्ध बुद्धीमध्येच आत्मस्वरूपाचा प्रकाश स्पष्टपणे जाणवू लागतो. हे ज्ञान मिळवण्यासाठी बुद्धीचे निर्मळ होणे ही पहिली पायरी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपण एखाद्या कामाच्या फळाची अति चिंता करणे सोडून दिले (वैराग्य), तर आपले मन शांत होते आणि आपल्याला त्या कामात अधिक चांगले यश मिळवण्यासाठी स्पष्ट विचार करता येतात. उदाहरणार्थ, परीक्षेत गुणांची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित केल्यास बुद्धी अधिक तल्लख चालते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ अवस्था प्राप्त करण्यासाठी बुद्धीची शुद्धी कशी आवश्यक आहे, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा