←
गुरुवार, 05 जुलै 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 195

म्हणोनि जे जे उचित । आणि प्रसंगें पावे प्राप्त । तें कर्म न संडीं गा निभ्रांत । विहित म्हणोनि ॥ १९५ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and whatever comes to you by circumstance, do not abandon that action, for it is your prescribed duty."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य
Appropriate
प्रसंगें Noun
Prasaṅgē
प्रसंगानुसार / वेळेनुसार
By circumstance
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले / समोर आलेले
Obtained
संडीं Verb
Saṃḍīṃ
टाकू नकोस / सोडू नकोस
Do not abandon
निभ्रांत Adverb
Nibhrānta
निःसंशयपणे
Without doubt
विहित Adjective
Vihita
नेमून दिलेले कर्तव्य
Prescribed duty

💡 अर्थ

इसलिए, जो भी उचित कर्म है और जो समय के अनुसार आपके सामने आता है, उसे अपना कर्तव्य मानकर कभी न छोड़ें।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मार्गदर्शन करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःच्या आवडी-निवडीनुसार कर्माची निवड करू नये. त्याऐवजी, जे कर्म परिस्थितीनुसार (प्रसंगें पावे प्राप्त) आणि नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे, तेच करावे. 'विहित' म्हणजे शास्त्राने किंवा धर्माने नेमून दिलेले कर्तव्य. असे कर्म फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि मनात कोणताही संशय न बाळगता (निभ्रांत) पूर्ण करणे हाच खरा योग आहे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखादा विद्यार्थी आहे आणि त्याला एखादा विषय कठीण वाटतो म्हणून तो त्याचा कंटाळा करतो. पण या ओवीनुसार, तो विषय अभ्यासणे हे त्याचे 'विहित' कर्म आहे. त्याने तो कंटाळा सोडून, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने अभ्यास केला पाहिजे. तसेच नोकरीत एखादे कठीण काम समोर आले तर ते टाळण्याऐवजी पूर्ण निष्ठेने करणे म्हणजे या ओवीचे पालन होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्तव्याचे पालन कसे करावे हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 158

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि जेणें न बाधे धर्म । ते आचरावें सप्रेम । यथाविधी ॥ १५८ ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate and does not conflict with righteousness; perform it with love and according to the rules."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य/विहित
Appropriate/Proper
बाधे Verb
Bādhē
बाधा येणे/विरोध होणे
Obstruct/Violate
आचरावें Verb
Ācarāvē
आचरण करावे/करावे
Should perform/practice
सप्रेम Adverb
Saprēma
प्रेमाने
With love/devotion
यथाविधी Adverb
Yathāvidhī
शास्त्रोक्त पद्धतीने/नियमानुसार
According to rules

💡 अर्थ

इसलिए, जो उचित कर्म है और जिससे धर्म की मर्यादा भंग नहीं होती, उसे प्रेमपूर्वक और विधि-विधान के अनुसार करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ कर्म करू नये, तर ते 'उचित' म्हणजे आपल्या अधिकारानुसार आणि परिस्थितीनुसार योग्य असावे. असे कर्म करताना त्यातून नैतिक मूल्यांचे किंवा धर्माचे उल्लंघन होणार नाही याची काळजी घ्यावी. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ते कर्म ओझे न मानता अत्यंत प्रेमाने आणि विहित नियमांचे (यथाविधी) पालन करून करावे. जेव्हा कर्म अशा निस्पृह आणि प्रेमळ भावनेने केले जाते, तेव्हा ते बंधनास कारणीभूत न ठरता मोक्षाचा मार्ग बनते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना, उदा. अभ्यास किंवा नोकरी, ती केवळ जबाबदारी म्हणून न करता आवडीने आणि प्रामाणिकपणे नियमांचे पालन करून करावी.

📌 संदर्भ

स्वधर्माचे आचरण कसे करावे, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज कर्माची पद्धत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 9

तरी अर्जुना हे आघवे । माझें करणें कीं न करणें जाणावें । परी तें अलिप्तपणें स्वभावें । मजचि ठायीं ॥

"Therefore, Arjuna, know all this as my doing or non-doing; yet, by nature, I remain detached within myself."

आघवे Adjective
Aghave
सर्व / संपूर्ण
All / Entire
करणें Noun
Karane
करणे / क्रिया
Doing / Action
जाणावें Verb
Janave
समजून घ्यावे
Should be known
अलिप्तपणें Adverb
Aliptapane
अलिप्त राहून / अलिप्ततेने
With detachment
स्वभावें Adverb
Swabhave
नैसर्गिकरीत्या / स्वभावाने
Naturally / By nature
मजचि Pronoun
Majachi
माझ्याच
In me only
ठायीं Noun
Thayi
ठिकाणी / मध्ये
Within / At

💡 अर्थ

हे अर्जुन, यह सब मेरा करना या न करना तुम जान लो। मैं इन सब कार्यों को करते हुए भी स्वाभाविक रूप से उनसे अलिप्त रहता हूँ।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या अलिप्ततेचे मर्म उलगडून सांगतात. भगवंत म्हणतात की, सृष्टीची उत्पत्ती, स्थिती आणि लय ही सर्व कर्मे माझ्याकडूनच होतात, परंतु मी त्या कर्मांमध्ये अडकत नाही. हे 'करणे' असूनही 'न करणे' आहे. ज्याप्रमाणे आरसा समोरच्या वस्तूचे प्रतिबिंब दाखवतो पण त्या वस्तूच्या गुणांनी किंवा दोषांनी आरसा बदलत नाही, त्याचप्रमाणे परमात्मा सृष्टीच्या व्यवहारात असूनही त्यापासून अलिप्त असतो. साधकानेही संसारात राहून कर्मात अलिप्त राहणे हेच यातून शिकायचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली जबाबदारी पार पाडताना 'मी केले' हा अहंकार सोडून काम करावे. उदाहरणार्थ, ऑफिसमध्ये काम करताना किंवा घरात मदत करताना, जर आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता काम केले, तर आपल्याला मानसिक शांती मिळते आणि कर्माचे ओझे वाटत नाही.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आपल्या दिव्य कर्मांचे आणि अलिप्ततेचे स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा